Een blog is er niet voor iedereen

Er mogen inmiddels kunstwebsites (cq -blogs of -logs) zijn in alle soorten en maten, de meeste bedienen enkel kleine gemeenschappen met elk hun eigen maniertjes en cultuurtjes en typische eigen sociale dynamiek. De meeste sites hebben een ietwat samenzweerderige toon die in de slechtste gevallen omslaat naar een sfeer van ouwe jongens krentenbrood, van ‘wij internetters onder elkaar’.

Tekenend voor de samenzweerderige trekjes van het internet, de cultuur van ons kent ons, is de verhouding tussen het tijdschrift en de website van het respectabele Amerikaanse kunsttijdschrift Artforum. Het tijdschrift is het best te zien als een soort geleerde Vogue, met net als het Amerikaanse modeblad een telefoonboek aan advertenties en een relatief klein redactioneel deel, dat, anders dan in het modeblad, strikt gescheiden is van de advertenties. Artforum is een standaard in de internationale kunstkritiek, zeker in de afgelopen jaren toen de overigens net afgetreden hoofdredacteur Tim Griffin de beste critici en grootste denkers uit de internationale kunst aan het blad wist te binden. Compleet andere koek De website artforum.com is compleet andere koek. Afgezien van wat redactionele snippers en een afgesloten archief van artikelen uit het blad, wordt die geheel gedomineerd door de huisblog Scene & Herd, met uit de losse pols geschreven reportages van openingen van tentoonstellingen. Grote motor van het succes zijn niet zozeer de soms zeer geestig geschreven verslagen, maar de societyfoto’s waarmee de tekst wordt gelardeerd. De site artforum.com:In een eindeloze stroom passeren de kopstukken uit de internationale kunst; champagneglas in de ene hand, collega-curator, -verzamelaar of -kunstenaar in de andere. Het biedt een ontluisterend zicht op de ijdele halfdronken bende die de internatonale kunstwereld is geworden en waarmee artforum.com zich kennelijk graag identificeert. Op een conferentie in Witte de With sprak hoofdredacteur Griffin vorig jaar zijn weerzin uit over de blog, maar hij was niet bij machte er iets aan te doen. Buitensporig op glamour Je kunt je afvragen waarom een serieus kunsttijdschrift met zijn internationale standaard van kunstkritiek een website begint die zo buitensporig op glamour is gericht. Neemt de uitgever internet niet serieus? Beschermt hij de inkomsten van het blad? Of toont hij zich juist een uiterst goede verstaander van de ware, want in wezen op sociale netwerken gefundeerde structuur van het internet? Als je naar de meest succesvolle andere kunstblogs kijkt, ben je geneigd het laatste te denken. Het mag geen toeval meer heten dat alle succesvolle kunstblogs inspelen op de kennelijk dwingende behoefte onder internetgebruikers om het eigen sociale veld in beeld gebracht te krijgen. Society sells, dat wordt al snel duidelijk bij een rondgang langs de kunstsites. Society is de porno van de kunstblog. Keurig overzicht Zo is er de uiterst succesvolle website vernissage.tv, waarop in een subtiele variant van Scene & Herd, videoverslagen van openingen van tentoonstellingen worden aangeboden. De in Bazel gevestigde site bestaat inmiddels vijf jaar en biedt een keurig overzicht van belangrijke tentoonstellingsopeningen in Noordwest-Europa en Amerika, alsmede van veel grote biënnales. In tien minuten durende montages trekt het openings- publiek in zorgvuldig gekaderde shots voorbij, van het stille begin tot aan het vrolijke, enigszins beschonken afscheid op straat. De site vernissage.tv:Ook in Nederland heeft het society-model onder kunstblogs school gemaakt. Populair is bijvoorbeeld de Rotterdamse kunstblog trendbeheer.com, geproduceerd door de kunstenaars Jeroen Bosch en Niels Post en een schare correspondenten uit de eigen kennissenkring. De site biedt de voor kunstenaarsblogs gebruikelijke stortvloed aan plaatjes en nieuwslinks, maar meer dan mede-kunstenaarsbloggers als bijvoorbeeld buuv.nl en ctrlaltdelete.org, doet de Rotterdamse site alle moeite de eigen achterban te plezieren door elke paar dagen een nieuw fotoverslagje te brengen van een openingsreceptie bij een tentoonstelling, de meeste daarvan in de regio Rotterdam en Den Haag. Met kunstkritiek heeft het allemaal weinig te maken, maar gezellig is het wel. Onder de plaatjes staan steevast wat verse onderbuikreacties van wat vrienden uit het circuit. Serieuze kritiek Is er op internet dan geen plek meer voor serieuze kunstkritiek? Zeker wel. Er zijn tal van interessante aan beeldende kunst gewijde blogs, zeker buiten Nederland. Populair is Art Fag City, een populaire New Yorkse blog van Paddy Johnson die een goed beeld geeft van de kunst in New York. Geliefd is ook we-make-money-not-art, een site die zich richt op kunst en technologie gerelateerde tentoonstellingen en publicaties (handig is mydailyartnews.com met een hoop kunstnieuws gerelateerde blogs bij elkaar). Persoonlijk check ik regelmatig de weblog van curator Francis McKee op interessante links, en elke paar weken is er wel weer een andere site die ik een tijdje volg. De meest recente ontdekking is het Londense huhmagazine.com, over fotografie en tekeningen. Een atypisch blijvertje is de beeldblog vvork.com, gemaakt door de kunstenaars en curatoren Aleksandra Domanovic, Christoph Priglinger, Georg Schnitzer en Oliver Laric. Vvork biedt dagelijks een plaatje van een kunstwerk. Niets meer, niets minder. Er wordt geen enkele richting aan het plaatje gegeven door een tekstregel of wat dan ook. Er is alleen een naam en de link naar de site waar het plaatje vandaan komt, als was het een tentoonstelling. Op associatieve wijze wordt een beeldverhaal gemaakt door een redactie die op elkaars keuze reageert. Dan staan er na een paar dagen een hele reeks vlaggen uit de actuele kunst op rij. Een reeks die weer even plotseling afgebroken kan worden als een redactielid vindt dat het genoeg is geweest, tijd voor iets anders. Schaarste is niet het probleem Op de blog van mediacriticus Mercedes Bunz las ik dat internet momenteel goed is voor een dagelijkse productie van 210 miljard emails, 50 miljoen tweets op Twitter, 900 miljoen Facebook-items, 3 miljoen foto’s op Flickr, 35 duizend uur video op youtube en 900 duizend blogposts. Schaarste is duidelijk het probleem niet. Eerder het omgekeerde: overvloed en de daaruit volgende totale relativering van het individuele bericht. De getallen geven vooral aan hoe internet steeds meer een kanaal voor producenten is geworden. Internet bezoek je pas als je er ook iets te doen hebt, weet elke blogger en Facebooker al jaren. Niet voor niets heet je op internet gebruiker en niet lezer of consument. De blogosfeer is al lang geen ongerept domein meer van ‘self publishing’ (term gemunt door blogpionier en kunstenaar Jouke Kleerebezem), maar ingekapseld door het grootkapitaal van Facebook en google, dat er volop aan verdient. Daarbij is de blog als genre voortdurend bezig zich te ontwikkelen en te verplaatsen. Enerzijds richting Facebook en Twitter, waar de interactie met de eigen achterban veel effectiever verloopt dan voorheen op de persoonlijke blog, anderzijds richting de serieuze (betaalde) journalistiek, waar de beste kunstblogs meer en meer de competitie mee aangaan, al was het om ook zelf wat te verdienen. Verbloggen Terwijl menige blog journalistieker wordt, zie je dat de journalistiek bezig is te verbloggen. Zij begeeft zich in allerhande van informatieve experimenten en alternatieve modellen van communicatie, wordt losser in de omgang, zelfs, kwetsbaarder, minder autoritair. Je zou kunnen zeggen dat de journalistiek bezig is mens te worden. En dat met dank aan internet. In de beeldende kunst is die ontwikkeling nog zeer pril, alsof de kunstwereld pas sinds een paar jaar in de gaten heeft dat internet meer mogelijkheden dan gevaren in zich draagt. Hoewel nog steeds wat onwennig begeven steeds meer kunstbladen zich op internet, zowel nationaal (Metropolis M, Mr Motley en Kunstbeeld) als internationaal (frieze en Afterall). Ook veel musea en andere kunstinstellingen zijn bezig hun sites uit te bouwen tot meerzijdige informatieve platforms, vol blogs en videokanalen, waarop de verzamelde kennis op allerlei niveaus ter uitwisseling wordt aangeboden. Het Temporary Stedelijk twittert er lustig op los, net als Boijmans-directeur Sjarel Ex. Tegen betaling Een opvallende speler in dit verbloggiserende kunstlandschap is het in New York gevestigde e-flux, een informatiedienst die tegen betaling een persbericht voor een kunstactiviteit of tentoonstelling verstuurd aan ruim 50 duizend geïnteresseerden in de internationale kunstwereld. Dit marketingplatform, dat is opgericht door kunstenaars, gebruikt zijn winst voor de ontwikkeling van steeds meer andere diensten, zoals een op de vakwereld gericht art journal met diepgravende kunsttheoretische essays, en sinds kort een luchtiger magazine met korte verslagen van lopende tentoonstellingen. Hoewel niet gericht op een algemeen publiek laat e-flux zien dat ook de serieuze kunstkritiek een omvangrijk publiek kan bereiken op internet, zonder dat je je als site uitlevert aan melig society-gedoe. Waarbij wel zij opgemerkt dat de kunstkritiek ook hier, in deze geprofessionaliseerde blogcultuur, slechts het bijproduct is van aanmerkelijk lucratievere activiteiten: marketing & promotie. Maar dat waren we ook bij de oude media al gewend, met kunstbladen die een telefoonboek aan advertenties herbergen.