Een dorp in knusse foto's waarop het onheil loert

Fotografie..

Amsterdam Tegenover kleine fotoboekjes past enige argwaan. Ze kunnen je ongenadig in de luren leggen. Vaak ben je er al van gecharmeerd voordat je de binnenkant kent, en sla je zo’n boekje open, dan ben je vaak meteen nog erger verkocht, door het knusse van het fotoformaat.

Het sferische Asper is het tweede fotoboek van fotograaf Karianne Bueno. Eerder maakte ze De Overkant, eveneens klein van formaat, over Amsterdam-Noord. Bueno verkent plekken met haar camera, proeft er de ambiance, die in haar ogen altijd een beetje melancholisch aandoet. Dat deed ze in Amsterdam-Noord, en in Oregon, en dat deed ze ook in Asper, in België: ‘Dat fascinerende, rommelige land dat elke zomer aan me voorbij gleed en waar ik nooit langer verbleef dan de duur van de noodzakelijke stop bij het benzinestation’, zo schrijft ze in een briefje dat verstopt zit in haar boek.

Die brief is gericht aan Martha, een oudere vrouw die haar leven heeft doorgebracht in het dorpje Asper, tussen Gent en Oudenaarde. Karianne Bueno logeerde bij vrienden en raakte zo met haar in contact. Maar hoewel Martha in de tekst een grote rol speelt, doet de oude vrouw dat in de foto’s niet. Slechts een keer of twee kom je haar tegen, tenminste: dat neem je aan, want er staat geen uitleg bij de foto’s van Martha, theedrinkend aan de keukentafel, buiten op het erf.

Dat is verrassend, want wanneer Bueno’s drijfveer de melancholie is, dan had ze gemakkelijk gebruik kunnen maken van Martha’s herinneringen, het liefst door middel van haar oude foto’s, opnieuw gefotografeerd (op de keukentafel, in het fotoalbum, onder de rand van de spiegel) door Bueno. Dat is inmiddels een beproefd recept: een verhaal in een verhaal, met de fotografie als het bindmiddel.

Dat heeft Bueno niet gedaan. Voor Asper maakte ze geen gebruik van gevonden foto’s, alleen van haar eigen. Ze zoomt langzaam in en uit op het Belgische dorp aan de Schelde, met zijn wuivende groen en idyllische plekjes, beginnend en eindigend in zwart-wit, steeds uitgaand van haar eigen ervaringen, haar eigen confrontaties met een dorp waaraan de hele wereld voorbij lijkt te gaan.

Dat je in het hart van het boekje de brief aan Martha vindt, roept in eerste instantie verwarring op – want wie is zij en waarom staat ze niet of nauwelijks op de foto’s? Tot je begrijpt dat de oude vrouw voor Bueno een soort kapstok is om haar persoonlijke gevoelens van melancholie, heimwee en onbehagen aan op te hangen.

‘Ben jij nooit bang?’ vraagt Bueno aan Martha. ‘Voor het donker boven de weilanden, voor de spoken in je kamers?’ Martha waarschijnlijk niet, besef je, wanneer je dit nog eens leest met de foto’s erbij. Eigenlijk vraagt Bueno dit aan zichzelf, want je ziet het onheilspellende in de beelden langzaam toenemen: vogelveertjes in een hoek, een dode merel op de grond, mist boven het water, een grote man als een geestverschijning in het gras. De beelden van Asper die daarna komen, kun je dan niet langer vrijblijvend bekijken.

Het is subtiel gedaan. Karianne Bueno legt het er nergens te dik bovenop, en haar reis door Asper, tegelijkertijd een reis door haar herinneringen aan en benauwende dromen over de plek, is even fascinerend als ongrijpbaar. Wat ze precies wil, daar kom je niet achter – en dat is aangenaam. Want je blijft kijken.

Het formaat werk hier mee: de intimiteit van het kleine heeft op voorhand een sussend karakter. Maar ben je eenmaal in het midden aangekomen, dan grijpt het je alsnog bij de lurven. Een lief, schattig, maar beslist niet te licht fotoboekje.