Veel carrières geruïneerd door angst

Angst en paniek houden jaarlijks maar liefst twee miljoen mensen in hun greep. De gevolgen: verzuim, uitval en gemiste kansen....

‘Je groot houden is de norm, dus dat deed ik ook. Maar ik had elke keer het gevoel dat ik eraan ging.’ Paul van der Zaag (30) werkte na zijn studie een tijdje bij de IND in een baan die goed aansloot op zijn hbo-studie Sociaal Juridische Dienstverlening. Maar zijn angsten speelden hem vreselijk parten. ‘Ik was bang om te werken, om fouten te maken, bang om te presteren, bang in sociale contacten. Angst had mij in een wurggreep. De vrijdag zag ik als een verlossing en in de loop van zondag ging ik alweer tegen de week op zien. Mijn angsten overstemden het plezier in mijn vak totaal.’

Nu is Van der Zaag misschien een ‘zwaar geval’ zoals hij zichzelf achteraf grappend noemt, maar hij is lang niet de enige die kampt met angst- en paniekgevoelens, die zijn werkplezier bederven.

Meer dan 10 procent van de Nederlanders - van 12 jaar en ouder - kampt met gevoelens van angst en depressie zo blijkt uit het Nationaal Kompas Volksgezondheid 2005. Per jaar heeft ongeveer een kwart miljoen Nederlanders zelfs last van een paniekstoornis, frequente heftige angstaanvallen die gepaard gaan met symptomen als hartkloppingen, trillen, benauwdheid en misselijkheid. Daar komen jaarlijks nog eens tachtigduizend nieuwe gevallen bij, schat het Trimbos instituut.

Sociale angst

Sociale angst
‘Het komt veel meer voor op het werk dan we denken, n alle gradaties’, zegt Peter Meulenbeek, gezondheidszorgpsycholoog bij GGNet en als onderzoeker en cursusleider verbonden aan de cursus ‘Geen paniek. Een grote groep mensen hangt volgens Meulenbeek tegen een paniekstoornis aan. 7,5 Procent van de Nederlanders heeft beperkte panieksymptomen, concludeerde het decembernummer van het Tijdschrift voor Psychiatrie uit een literatuurstudie en 5,1 procent kampt zo nu en dan met een paniekaanval.

Sociale angst
‘Vooral sociale angst is wijdverbreid’, vertelt Marisol Voncken, universitair docent aan de Universiteit Maastricht en sociale fobie-expert. ‘Spreken in het openbaar creëert bijvoorbeeld een van de allergrootste angsten. Daar kunnen we ons allemaal wel iets bij voorstellen. Maar zodra je vaker last hebt van dergelijke angsten in allerlei sociale situaties en zodra ze je leven gaan belemmeren, spreek je van een sociale angststoornis of fobie.’

Sociale angst
Angst is de grootste ziekmaker onder 25- tot 44-jarigen en onder vrouwen, blijkt uit een recente uitgave van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Dat veel van dit soort klachten onbehandeld blijven, betekent dan ook een grote maatschappelijke kostenpost, nog afgezien van het persoonlijke leed.

Speechangst

Speechangst
Omgeslagen per hoofd van de bevolking kosten angststoornissen jaarlijks zo’n 3.587 euro per jaar, hebben Nederlandse onderzoekers berekend in de decemberuitgave van The Journal of Mental Health Policy and Economics. In hun berekening zijn de extra zorgkosten en het productieverlies opgeteld. De kans op arbeidsongeschiktheid bij een paniekstoornis is groter dan bij andere psychische problemen.

Speechangst
Een paniekaanval vlak voor een belangrijke vergadering of een acuut geval van speechangst hoeft geen reden te zijn om groot alarm te slaan. Maar de kans dat iemand daarna vaker last zal hebben van paniek en andere psychische problemen zal ontwikkelen, is wel groot. Dit soort klachten hebben meestal grote gevolgen voor iemands loopbaan, blijkt uit onderzoek van Voncken.

Speechangst
Werknemers met angststoornissen lopen vast of passen hun loopbaan aan. Ze zijn vaak lager opgeleid dan je op basis van hun intellectuele capaciteiten zou verwachten en ze werken meestal in functies met weinig sociale taken. En dat is juist niet handig, vindt Voncken.

Speechangst
‘In zekere zin worden hun angsten bewaarheid als in een self fulfilling prophecy. Door hun angst presteren ze daadwerkelijk slechter. Ze zijn inderdaad minder sociaal vaardig tijdens gesprekken, luisteren minder goed en maken moeizamer contact. Ze zijn meer bezig met zichzelf dan met de ander en dat valt op den duur op. Mensen vinden het vreemd als je geen oogcontact maakt, als je in sociale situaties wegglipt naar de wc of ze helemaal vermijdt. Mensen met een sociale fobie worden daarom minder aardig gevonden en vaak zelfs arrogant. Iets waar ze juist zo bang voor zijn.’

Speechangst
Het is een herkenbaar proces voor Van der Zaag. ‘Als de angst mij in zijn greep hield, werd ik altijd ontzettend moe en onthield ik niets meer. Vaak raken mensen geïrriteerd of ongeduldig. Sommigen gaan zelfs aan je intellectuele capaciteiten twijfelen. Ik moet ook eerlijk zeggen dat angst verlammend werkt. Ik functioneer dan ook even niet.’

Speechangst
Deze ervaringen hebben er lange tijd voor gezorgd dat Van der Zaag ook zelf ging twijfelen aan zijn capaciteiten. En dat terwijl hij, sinds hij zijn mavo-diploma behaalde, studie op studie heeft gestapeld en inmiddels colleges volgt bij de Open Universiteit, naast zijn baan via de sociale werkvoorziening. ‘Daarvoor ben ik trouwens niet te hoog opgeleid, al denken veel mensen dat wel. Ik werk nu als automatiseerder ter ondersteuning van beroepskeuzeadviseurs en daarbij komt mijn opleiding goed van pas. Maar belangrijker is dat deze baan mij de kans biedt op krachten te komen en onder begeleiding van het UWV en mijn psycholoog aan mijzelf te werken. Daarna bekijk ik wel wat ik nog met mijn loopbaan wil. Ik ga nu voor het eerst zonder angst naar mijn werk. Dat is een geweldig gevoel.’ Toch heeft Van de Zaag zo nu en dan spijt. ‘Ik voel wel eens verdriet als ik bedenk hoeveel jaar ik achterloop op mijn jaargenoten, omdat ik in mijn werk amper vooruit ben gekomen. Angst neemt veel van je af. Dat steekt.’