Zingende familie helpt

Als je als muzikant wil doorbreken, moet je niet alleen goed oefenen. Het scheelt ook een stuk als je muzikale ouders hebt, ontdekte promovendus Koos Zwaan....

Waarom breekt de ene muzikant wél door en de ander niet? Koos Zwaan (28), communicatiewetenschapper en popmuziekspecialist van de Universiteit Utrecht, probeerde dit te achterhalen en interviewde onder meer bijna vierhonderd kandidaten die in 2006 meededen aan het tv-programma Idols. Wat blijkt? Een Von Trapp-achtige familie heeft zo z’n voordelen: wie muziek met de paplepel ingegoten heeft gekregen, profiteert daar later van. Ook zijn de deelnemers die na de eerste auditierondes overblijven, veelal getrainde vocalisten en richten ze zich over het algemeen ook serieus op een muzikale carrière.

Hoe heb je die Idols-enquête precies aangepakt?

‘Met een groepje ben ik naar alle auditiedagen gegaan. Daar hebben we alle kandidaten gewoon aangesproken. De productiemaatschappij wist dat we zouden komen en regelde een tafel voor ons. Daar konden mensen rustig de enquête invullen. De meesten vonden het wel leuk om te doen. Toen duidelijk was welke kandidaten naar de liveshows mochten, dus wie door de eerste auditie heen was gekomen, heb ik aan hen gevraagd of ze de vragenlijst wilden invullen. Zo kon ik hun antwoorden vergelijken met die van degenen die al waren afgevallen.’

Wat wilde je van iedereen weten?

‘Komen ze uit een muzikale familie? Hebben ze ooit muziekonderwijs gehad? Waarom willen ze werken in de muziekwereld? Hebben ze al een boekingskantoor? Maar ook gewoon standaardvragen naar leeftijd, geslacht en opleiding.’

En wat was nou het grootste verschil tussen de afvallers en de finalisten?

‘Nou, ik dacht van tevoren al wel over de finalisten: zij kúnnen echt iets. Maar ik wist niet waaraan dat precies lag. Nu bleek dat 90 procent van hen ooit muziekonderwijs hadden gevolgd. Van de andere kandidaten gold dat slechts voor 60 procent. Dat is trouwens ook nog best veel. Bovendien bleken veel finalisten ook nog eens uit een muzikale familie te komen.’

Wat was nog meer opvallend?

‘In de vragenlijst vroeg ik ook naar de motieven van de kandidaten. Waarom wilden ze zanger of zangeres worden? Zo bleek dat de finalisten graag bekend wilden worden voor het geld, de roem en erkenning. Dit verschil met de overige kandidaten was wel klein, hoor. Waarschijnlijk dat voor de finalisten factoren als ‘voldoening’ en ‘bevrediging’ vanzelfsprekend zijn. Daarom noemen ze het niet als motief.’

Waarom heb je eigenlijk besloten om Idols-kandidaten te ondervragen?

‘Om twee redenen. De voorloper van Idols is de Soundmixshow van Henny Huisman. Daar zijn bekende artiesten als Marco Borsato en Gerard Joling begonnen. Idols biedt wat dat betreft dezelfde mogelijkheid tot doorbreken, kijk naar Jamai en Jim. En de tweede reden is dat iedereen aan het begin in principe onbekend is. Je breekt inééns door. Daardoor kon ik goed kijken waarom het de één nou wel lukt en de ander niet. Maar ik heb ook enquêtes verspreid op het Amsterdams conservatorium, de Rockacademie in Tilburg en via het Nationale Popinstituut.’

Hoe gaat dit onderzoek de maatschappij veranderen?

‘Er is veel kritiek op Idols. Mensen zouden tegen zichzelf in bescherming genomen moeten worden, vindt men. Met mijn onderzoek geef ik wel aan dat je daadwerkelijk iets moet kunnen. Maar ik kan ook aan overheden laten zien waar veel knelpunten zitten voor muzikanten. Mensen die vaker optreden hebben meer kans op succes, maar dan moeten er dus wel oefenruimtes zijn. Ook een goed podiumbeleid van gemeenten kan muzikanten helpen.’

Wat vind je leuk aan het promoveren?

‘Je begint met één grote vragenlijst en uiteindelijk komt daar iets uit. Dat is natuurlijk leuk. Het was sowieso een bijzondere ervaring om een kijkje achter de schermen te nemen bij zo’n grote tv-productie. En ik krijg terugkoppeling van mensen die in de praktijk bezig zijn. Dan heb je toch het idee dat je met iets nuttigs bezig bent.’

Was jouw onderzoek een goed gespreksonderwerp op verjaardagen?

‘Absoluut. Iedereen heeft er wel iets over te zeggen. Veel mensen komen met hun eigen ideeën over het onderwerp. Of ze vragen: heb je nu de formule voor succes ontdekt? Maar dat is niet zo, ik kijk naar patronen. Als je niet uit een muzikale familie komt, kun je evengoed hoog eindigen. Er bestaat altijd nog zoiets als het toeval. Of het ontmoeten van de juiste mensen.’

Ambieerde je zelf geen muzikale carrière?

‘Toen ik zestien was speelde ik wel gitaar in een bandje. Als toen de Rockacademie had bestaan, was ik daar misschien wel geëindigd. Nu zie ik muziek meer als hobby. Maar ik ben niet gefrustreerd, hoor.’ (lacht)

Wat ga je doen na je promotie?

‘Dat weet ik nog niet zeker. Misschien dat ik bezig blijf met onderzoek. Het lijkt me ook wel leuk om als docent in het hbo-onderwijs te werken. Maar tot september volgend jaar ben ik waarschijnlijk wel bezig met promoveren. Eerst maar eens dat proefschrift schrijven, dus.’