Vogelgriep hindert ook trekvogels zelf

Kleine zwanen, die besmet zijn met een lichte vorm van vogelgriep, vertrekken een maand later uit Nederland naar de broedgebieden in Rusland dan gezonde vogels....

Dit is een opvallend resultaat van het onderzoek, dat het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO) en de afdeling Virologie van het Erasmus medisch centrum hebben uitgevoerd.

De resultaten zijn vandaag gepubliceerd in het online wetenschapstijdschrift PLoS ONE van de Public Library of Science.

Tot dusver ging men er van uit dat de kleine zwanen niet ziek werden van deze lichte virusvorm. Onderzoeker dr. Jan van Gils van het NIOO heeft echter vastgesteld dat daarvan wel sprake is. De geïnfecteerde kleine zwanen gingen minder eten en kortere afstanden vliegen dan hun gezonde soortgenoten.

Omdat ze langer onderweg zijn, komen ze ook meer gezonde vogels tegen en is er meer contact met de kleine zwanen die hen inhalen. Dat maakt de kans op verspreiding van dit griepvirus groter.

De zieke vogels zijn ook magerder. Van Gils vermoedt dat dit komt omdat de vogels veel energie moeten steken in het opkrikken van hun immuunsysteem om het griepvirus uit hun lijf te krijgen. Daardoor investeren ze niet in darmverlenging, een manier om sneller op te kunnen vetten. Dat opvetten is weer nodig om de lange trek naar Rusland van 3500 kilometer aan te kunnen.

Deze tegenslagen hebben ook gevolgen voor de voortplanting. De zieke vogels hebben niet gebroed en dat kan uiteindelijk ook effecten hebben op de omvang van de populatie van 20 - 30 duizend kleine zwanen.

Wilde trekvogels zoals de kleine zwaan leven al miljoenen jaren met vogelgriepvirussen van het lichtere, laag-pathogene soort. ‘Dat geeft aan dat ze ermee kunnen leven’, zegt Van Gils.

Deze griepvirussen vormden tot nu toe eigenlijk altijd de bron voor dodelijke grieppandemieën zoals de Spaanse griep. Juist de in eerste instantie niet-dodelijke virussen kunnen door wilde of tamme vogels worden verspreid, omdat ze in leven blijven.

Pas na vermenging met menselijke griepvirussen kan een voor de mensen nieuwe en dodelijke variant ontstaan. Voor vogels fatale, hoog-pathogene griepvirussen ontstaat waarschijnlijk bij de intensieve pluimveehouderij.