Overstroming Randstad kan duizenden slachtoffers kosten

Als de zeeweringen langs de zuidelijke Randstad het begeven vanwege een harde noordwesterstorm, vallen er ruim vierduizend dodelijke slachtoffers. Dit blijkt uit een rekenmethode die de Delftse waterbouwkundige Bas Jonkman heeft ontwikkeld op het gebied van overstromingen en evacuaties....

Jonkman: ‘De kans op een ramp van deze omvang in Nederland is klein, maar niet ondenkbaar. De kans op een kleinere overstroming is vele malen groter. Het is dus van belang accurate schattingen te kunnen maken bij diverse scenario’s’.

Zomer 2007 promoveert Jonkman op een rekenmethode waarmee het aantal slachtoffers bij overstromingen preciezer kan worden geschat. Deze methode simuleert het verloop van een evacuatie bij een overstroming.

Het slachtoffermodel van Jonkman is uitgebreider dan de tot dusver gebruikte vuistregels die de overlevingskansen van inwoners van een getroffen gebied vaststelden. Het model houdt rekening met meerdere factoren die meespelen bij een overstroming.

Eén daarvan bepaalt hoeveel mensen er ondanks een eventuele evacuatie nog in het gebied zijn als een dijk doorbreekt. Hoeveel mensen omkomen, is afhankelijk van de snelheid van de stroming, de stijging en de hoogte van het water.

Jonkman heeft veel tijd besteed aan het ontwikkelen van ‘slachtofferfuncties’. Deze bepalen aan de hand van gegevens over de omvang van de overstroming hoeveel mensen in het getroffen gebied de ramp zullen overleven. Jonkman onderbouwde zijn methodes door de huidige vuistregels te herleiden en beredeneren. Hij baseerde zich onder andere op gegevens van de watersnoodramp in 1953.

Om zijn methode te testen, reisde Jonkman naar New Orleans. Samen met een onderzoeker van het LSU Hurricane Center in Baton Rouge inventariseerde hij de beschikbare data van de watersnoodramp na orkaan Katrina in 2005. Die eiste ongeveer 1100 levens, inclusief vermisten.

Jonkmans rekenmethode kwam, op basis van de ten tijde van de ramp bekende gegevens, uit op tweeduizend slachtoffers. Dat is volgens Jonkman een veel nauwkeuriger schatting dan de veel grotere aantallen die Amerikaanse adviesbureaus destijds voorspelden.

De risico’s van een overstroming in Nederland zijn volgens Jonkman bekend bij de overheid. Rijkswaterstaat heeft in 2005 een rapport uitgebracht over de kansen op overstromingen en de eventueel desastreuze gevolgen.

Het rapport gaat ook in op slachtofferaantallen, maar minder expliciet dan in de berekeningen van Jonkman. Er worden drie locaties uitgelicht waar slachtofferaantallen worden gespecificeerd.

Jonkman hoopt met zijn onderzoek een reëel beeld te geven van de gevolgen van een overstroming. ‘Hopelijk zal door mijn onderzoek beter nagedacht worden over de risico's en worden er eventueel aanpassingen gemaakt.’

Evacuatieplannen zijn in sommige situaties niet effectief genoeg, zegt de promovendus. Hij oppert alternatieve vluchtplannen te maken of dijken te verhogen op plaatsen waar een doorbraak volgens de uitkomsten van zijn methode veel slachtoffers zou maken.’