Nobelprijs voor babyfoto van het heelal

De Amerikaanse astrofysici John C. Mather en George Smoot krijgen de Nobelprijs voor Natuurkunde, voor hun onderzoek naar de kosmische achtergrondstraling....

Kosmische achtergrondstraling is het meetbare overblijfsel van de oerknal, waarmee het heelal circa 14 miljard jaar geleden ontstond. Via onderzoek met een geavanceerde microgolf-camera in een baan om de aarde lieten Mather en Smoot zien dat er kleine variaties in die straling zitten. Daaruit zijn volgens kosmologen de grote structuren in het universum ontstaan.

Mather (1945) is verbonden aan het Nasa Goddard Space Flight Center in Greenbelt, Maryland. Smoot (1945) werkt aan de Universiteit van Californie in Berkeley.

Smoot werd in 1992 wereldberoemd met de eerste foto van de kosmische microgolfstraling, gemaakt met de COBE-satelliet, een project dat hij samen met Mather leidde. De foto haalde overal ter wereld de voorpagina's als de ‘babyfoto van het heelal’.

Op de foto zijn minieme variaties te zien in de intensiteit van de microgolfstraling die ons uit het heelal bereikt. Die straling stamt is volgens kosmologen van slechts 379 duizend jaar na de oerknal, de explosie waaruit pakweg 14 miljard jaar geleden het universum zou zijn ontstaan. De structuren in de straling zijn volgens astronomen slechts een minieme fractie van een seconde na de oerknal ontstaan.

Veel van zijn collega's vonden destijds dat Smoot te grote woorden koos voor de resultaten. 'Als je religieus bent, is dit zoiets als God zien', zei hij in interviews. Bovendien zette het kwaad bloed dat Smoot vrijwel direct een Nobelprijs claimde.

De kritiek laat onverlet dat de beelden van de rimpels in de kosmische microgolf achtergrondstraling een belangrijk gegeven zijn in de moderne kosmologie.

De Groningse kosmoloog prof.dr. Rien van de Weijgaert reageert verheugd op de toekenning van de Nobelprijs aan het COBE-team. 'Ze toonden met metingen aan dat onze ideeën over het heelal juist waren. Het was meer de vraag wanneer dan of ze de Nobelprijs zouden krijgen.'

Weijgaert benadrukt de enorme technische prestatie die de COBE destijds leverde. Op de stralingskaarten van de hemel waren variaties van 1 op honderdduizend te zien. Dat is vergelijkbaar met heuveltjes van zeven meter op de aardbol, gezien vanuit de ruimte. Inmiddels zijn er nieuwe microgolfinstrumenten als WMAP gelanceerd die in nog veel meer detail de hemel in kaart hebben gebracht.