Pil uit het ziekenfonds: meer abortussen

Hier en daar gaan stemmen op om de anticonceptiepil niet langer te vergoeden. Daar komt bij dat tieners door hun moeders wordt aangepraat dat die pil slecht is voor hun gezondheid....

ONLANGS stond in de Volkskrant een artikeltje onder de kop 'D66: Pil en abortus uit ziekenfonds'. De vergoeding zou geschrapt moeten worden volgens emeritus-hoogleraar H. Leenen, de belangrijkste adviseur van D66 op het gebied van gezondheidszorg. Een kleiner ziekenfondspakket is noodzakelijk om te komen tot een verplichte basisverzekering. Minister Borst prees Leenen voor zijn moed te zeggen wat er kan worden geschrapt.

Het bericht viel volledig in het niet bij de berichtenstroom over de ramp in Enschede. In andere kranten kwam ik het niet tegen en ook las ik geen enkele reactie. Natuurlijk waren we allemaal met de aandacht bij de vuurwerkramp. Maar het zegt wel wat. De pil, 40 jaar geleden geïntroduceerd in de VS en twee jaar later in Nederland, is die zo gewoon geworden dat we er ook maar gewoon voor moeten betalen? Inhoudelijke argumenten waren in het artikel niet te vinden.

Een vriend zei: 'Ja, waarom vergoeden ze die pil eigenlijk. Condooms worden toch ook niet vergoed?' Dit argument kaatsen we moeiteloos terug. Waarom worden, in deze tijden van voorspoed, condooms niet vergoed? De huidige beleidsmakers zijn van een leeftijd dat ze het genoegen van tamelijk veel vrijheid, goed verkrijgbare anticonceptie en nog geen aids hebben kunnen meemaken. De huidige generatie jongeren heeft zorgen genoeg. Straks geven ze er de brui aan als wij er nog een paar problemen bij stapelen.

Begin jaren zestig was de kwestie niet of de pil vergoed zou moeten worden: daarvoor was het veel te veel een medicijn. Alleen als je als getrouwde vrouw een aantal kinderen had, kon je erover piekeren de pil als anticonceptiemiddel ter sprake te brengen bij de huisarts. Dat jongere, ongehuwde meisjes hem kregen voorgeschreven, was aanvankelijk ondenkbaar. Een sluiproute was de praktijk om de pil te vragen vanwege menstruatieklachten: de menstruaties zouden onregelmatig zijn, pijnlijk en men zou verslappen door het bloedverlies.

Deze manier van doen hielp de meisjes én de dokter het lastige onderwerp van seksualiteit te omzeilen. En heel vaak was het nog waar ook, hadden meisjes deze klachten en werden ze ervan verlost door de pil. Dus iedereen tevreden. En dat we, met die fantastische pil in een moeite door niet meer zwanger konden worden: dat wisten we donders goed. Een heerlijk rustig idee, dat je je eerste stappen op vrijersvoeten niet vol stress en angst voor zwangerschap hoefde te zetten.

Met mij ging het in 1975 in elk geval zo. Ook toen was het nog wel degelijk een zaak van strategie en tact of je de pil kon krijgen. Zelf ging ik als 15-jarige naar de huisarts, vertrouwend op zijn beroepsgeheim. Klasgenoten gingen naar de Rutgers Stichting, waar je voor het jongerentarief een consult en de pil kreeg. In de loop der jaren werd het makkelijker voor jonge meisjes de pil te krijgen. Het hebben van een vriendje werd een goede reden, al is er nog steeds een groep die met de pil begint vanwege al dan niet bestaande menstruatieklachten.

Nederland is al jarenlang het land waar verhoudingsgewijs de minste abortussen worden gepleegd. Zou dat ook zo zijn als de laatste twee generaties meisjes de pil met meer moeite of tegen veel hogere kosten hadden kunnen krijgen?

Je zou denken: de tijden van taboes op seksualiteit en anticonceptie zijn voorbij. Ieder meisje kan zonder zorgen met de pil beginnen en zich in haar eigen tempo ontwikkelen op seksueel gebied. Was het maar waar.

Er zijn drie barrières. Een die er altijd al was, en twee van de laatste jaren. Het oude en nog altijd bestaande probleem van tieners die aan de pil willen, is de behoefte aan privacy. Ouders hebben de plicht goed voor hun kinderen te zorgen en een zekere bemoeizucht (doe een jas aan!) is daarbij onmisbaar en onvermijdelijk. Wat het kind eet, wat het drinkt, wanneer het slaapt: allemaal een zaak van de ouders. Tot het 10de jaar. Of het 15de? Of het 20ste? De beslissingsbevoegdheid over alle facetten van het leven wordt stap voor stap van ouder op kind overgedragen. Op een bepaald moment bepalen ze zelf wanneer het licht uitgaat. En als ze zelf gaan vrijen, zijn ze zo groot dat het goeddeels hun eigen zaak is geworden.

De stap om te willen beginnen met de pil is daarom vaak eng: een stap in de eigen wereld, weg van de ouders. Kinderen voelen zich hier schuldig over. Juist als de relatie met de ouders goed is. 'Ik doe nooit iets buiten ze om', zeggen de meisjes zorgelijk op het spreekuur van de Rutgers Stichting. En ze vragen: deze gegevens gaan toch niet naar mijn ouders? Dat is meestal de reden om naar de Rutgers Stichting te gaan in plaats van naar de huisarts. De laatste heeft zijn beroepsgeheim, maar de buurvrouw kan de 15-jarige in de wachtkamer zien zitten en aan de moeder vragen: 'Gut, Steffie zat bij de dokter. Toch niets ernstigs?' De wens zonder medeweten van de ouders met de pil te beginnen, is een barrière die er altijd al was, en, denk ik, altijd voor een deel van de meisjes blijft gelden.

Een nieuw probleem voor de jonge tieners is de angst dat de pil slecht is voor de gezondheid. 'Mijn moeder zegt: het is troep in je lijf', zeggen meisjes op het spreekuur. Ik wist destijds dat ik iets spannends en eigengereids deed, dat ik misschien aan de jonge kant was, maar ik was ervan overtuigd dat ik het goed deed toen ik de pil ging halen.

De tegenwoordige moeder is zelf op 16-jarige leeftijd met de pil begonnen. Gebruikte hem 10,7 jaar met een onderbreking van een jaar toen het uit was met de eerste vriend. Daarna begon ze naar kinderen te verlangen, de pil kwam haar oren uit. Ze kreeg die kinderen en jaren gebruikte ze niets. Daarna begon het touwtrekken. Moest ze nu weer aan die pil? Kon vader nu eens iets doen? Hij bang voor vasectomie natuurlijk, en een hekel aan condooms. Onder protest slikt ze nog 6,2 jaar de pil, tot ze weigert. En dan komt haar oudste dochter in de pil-leeftijd. 'Neem die troep niet!', zegt de moeder.

Weleens als toeschouwer in de operatiekamer geweest? De operatieprogramma's op de televisie tellen niet. Het gaat om de live ervaring van een opengesneden lichaam, vooral de buik- of borstholte. Ooit gezien wat een blubber en glibber, wat een snot en bloed, wat een blauw-kronkelige aderen daar huizen? Om niet te spreken van het gele, bobbelige onderhuidse vet. Over troep gesproken. Daarbij vergeleken is zo'n anticonceptiepilletje, met nagemaakte lichaamseigen hormonen keurig netjes. En heilzaam. En werkzaam.

E

N AFGEZIEN daarvan is het niet terecht de ervaring van een veertiger te willen implanteren in een tiener. Die heeft recht haar eigen pil-moeheid te ontwikkelen. Daarbij is het officiële advies aan de starters de 'dubbel Dutch-methode': pil en condoom. De pil die het veiligst is tegen zwangerschap, het condoom om voor soa's te behoeden.

Iedereen die met condooms moet vrijen, weet dat er regelmatig iets mee misgaat. Ze scheuren door ondeskundig gebruik. De ouders hebben de stress waaraan kinderen dan blootstaan zelf vroeger niet meegemaakt. Het risico van het oplopen van een soa moet worden ingeschat. Als je dan ook nog een redelijke kans op een ongewenste zwangerschap met bijbehorende abortus zou lopen, vind ik dat wel een erg zware last voor die smalle schoudertjes.

Kortom: het jonge meisje dat met de pil wil beginnen, verdient eerder steun dan tegenwerking. Ook als de pil wordt vergoed, heeft ze al genoeg problemen te overwinnen. Haar zorg voor haar privacy, het 'troep-argument' van de moeder, de stress van de soms scheurende condooms.

Door de vergoeding te schrappen, ontstaat er een nieuw probleem. Hoe moet de jonge tiener de pil betalen? En vlak de nieuwkomers niet uit. In Amsterdam bestonden spreekuren voor Turkse en Marokkaanse vrouwen, gekoppeld aan het laagdrempelige consultatiebureau. De consulten en de pil waren gratis, en er werd enorm veel gebruik van gemaakt. Er was grote behoefte aan informatie over anticonceptie. Ook illegalen wisten deze spreekuren te vinden.

Enkele jaren geleden zijn de spreekuren wegbezuinigd. Bij bijna alle meisjes en vrouwen zal het kostenaspect meespelen bij de beslissing of zij überhaupt anticonceptie gebruiken. Elk van de bovenstaande problemen maakt dat meisjes niet met de pil beginnen of er eerder mee stoppen. Waarna ze een grote kans lopen ongewenst zwanger te raken. Het schrappen van de vergoeding zal dan ook een groter aantal abortussen opleveren. Met de bijbehorende pijn en verdriet. Zou er iemand hebben zitten uitrekenen dat die abortussen altijd nog goedkoper zijn dan het vergoeden van de pil? Het zou het cynisme ten top zijn als ze zouden zeggen: joh, als het misgaat, de abortus wordt tenslotte nog betaald. Maar zo cynisch zijn ze niet. Ook die vergoeding loopt kans te sneuvelen bij het streven naar een basisverzekering.