Van Lunteren: Galilei grootste fysicus

Galileo Galilei (1564-1642) is waarschijnlijk de enige klassieke fysicus van wie een vingerkootje wordt bewaard, in het museum in Florence. Achterovergedrukt bij zijn herbegrafenis (met video).

Een terechte heiligenstatus, zegt natuurkundige en hoogleraar wetenschapsgeschiedenis Frans van Lunteren van de Vrije Universiteit in Amsterdam en de Sterrenwacht in Leiden. ‘Galilei is de bedenker van het spelletje dat natuurkunde heet. Hij experimenteert en kwantificeert. De natuur, zegt hij, is in de taal van de wiskunde geschreven. Newton, Huygens en Einstein blijven binnen zijn spelregels.’

Stem op uw eigen favoriet op grootstenatuurkundige.nl.Op woensdag 21 oktober om 20 uur verdedigt Frans van Lunteren zijn idool Galileo Galilei in Museum Boerhaave te Leiden.

Galilei kent vele gezichten. Er is de sociale klimmer Galilei, die zich inlikt bij bij broodheren en die zelfs de manen van Jupiter, die hij ontdekt, voorstelt als een hemelse weerspiegeling van de vier zonen van zijn baas. Paljas Galilei, die zijn beschermheren vermaakt met schimpscheuten naar de Jezuïeten en de paus, die hem ten slotte de kop zullen kosten. Galilei de eerste natuurkundige instrumentmaker, van de telescoop allereerst. Ontdekker van de bergen op de Maan, van de schijngestalten van Venus.

Tekst gaat verder onder video

]]>

En zijn belangrijkste bijdrage als hoogleraar in Padua: de ontdekking van de valwet. Niet met kogels die hij volgens een fantasierijke biograaf vanaf de toren van Pisa liet vallen. Die gaan veel te snel om te kunnen meten. Maar wel met een hellend vlak. ‘Hij verdunt zo de zwaartekracht. Geniaal’, zegt Van Lunteren bewonderend.

In zijn behandeling van beweging breekt Galilei met alle vorige natuurfilosofie, die, Aristoteles indachtig, meende dat beweging een verandering is, van plaats namelijk, die door een externe kracht in stand moet worden gehouden. Galilei ontdekt dat het precies andersom is: een beweging is een toestand, alleen veranderingen vergen een oorzaak.

De grootheid van Galilei, zegt Van Lunteren, steekt nog niet eens zozeer in dat inzicht. ‘Het punt is vooral dat het idee zo tegenintuïtief is, omdat in de echte wereld bewegingen niet vanzelf gaan. Overal zijn wrijving en weerstand. Het unieke van Galilei is dat hij de chaotische aardse werkelijkheid idealiseert. Voor de hemelsfeer was dat al sinds de Grieken een geaccepteerd idee: planeten bewegen langs wiskundige figuren als cirkels. Galilei zegt dat de aarde net zo werkt als de hemel.’

Resultaat is uiteindelijk dat hij het Copernicaanse zonnestelsel omarmt: de aarde draait om de zon, net als andere planeten. Zijn waarnemingen aan de schijngestalten van Venus en de maantjes van Jupiter overtuigden hem. Van Lunteren: ‘Dat zijn oude vriend paus Urbanus VII hem daarvoor uiteindelijk verbande, lag misschien meer aan de manier waarop Galilei het opschreef: in een dialoog waarbij de onnozele hals toevallig de paus citeert. Fantastisch om te lezen trouwens. Galilei is ook nog een groot schrijver.’