Nobelprijs chemie voor studies ribosomen

De Nobelprijs voor Scheikunde gaat dit jaar naar een Idiaas-Britse Amerikaan, een Amerikaan en een Israelische. Zij krijgen de prijs voor hun studies van ribosomen.

Dat is woensdag in Stockholm bekend gemaakt. De winnaars zijn de in India geboren Amerikaan Venkatraman Ramakrishnan (57) van het MCR-lab in Engeland, Thomas A. Steitz (67) van Yale University en Ada Yonath (68) van het Weizman Instituut in Rehovot, Israel. Zij krijgen ieder eenderde van de prijs.

Yonath deed haar onderzoek in de jaren tachtig aan de ribosomen van bacteriën die bij warmwaterbronnen in de Dode Zee leven. Daarvan bleken zuiverder kristallen te maken dan van veel andere ribosomen. Zulke kristallen zijn noodzakelijk voor de röntgenanalyses. Eind jaren negentig publiceerde Steitz als eerste een deel van de structuur van een ribosoom. In 2000 completeerden Yonath en Ramakrishnan dat.

Het Nobelprijscomité presenteert de chemieprijs nadrukkelijk als de derde in een reeks Nobelprijzen voor werk dat laat zien hoe Darwins evolutietheorie tot op het atomaire niveau aan het werk is. De eerste prijs was die voor de dubbele helix-structuur van het DNA zelf (Watson, Crick en Wilkins, 1962), de tweede die voor Roger Kornberg (2006) voor het mechanisme waarmee de informatie op het DNA naar de cel wordt overgebracht via RNA.

Ribosomen zijn betrokken bij een van de kernprocessen van het leven, aldus het Nobelprijscomité in een toelichting. Risobomen produceren eiwitten aan de hand van het DNA. De drie prijswinnaars hebben de moleculaire structuur van het ribosoom opgehelderd met behulp van röntgen-kristallografie. Ribosomen bestaan uit honderdduizenden atomen. Uit de verstrooiing van röntgenstraling aan het molecuul is de positie van al die onderdelen af te leiden.

Behalve fundamenteel inzicht in de werking van het leven en cellen zelf, geeft de opheldering van de structuur van het ribosoom ook een praktische betekenis: moderne antibiotica zijn geregeld gebaseerd op het blokkeren van specifieke delen van het ribosoom van bacteriën. Veel onderzoek naar nieuwe antibiotica concentreert zich op het ribosoom van ziekmakende bacteriën.

De Nobelprijs bedraagt 10 miljoen Zweedse Kronen, iets minder dan een miljoen euro. De prijs wordt op 10 december, de sterfdag van Alfred Nobel, uitgereikt door de Zweedse koning in de hoofdstad Stockholm.