Twijfel aan zieke bijen door mobieltjes

Aan de oorzaken van grootschalige bijensterfte kan de gsm worden toegevoegd. Een Indiase onderzoeker hield een mobieltje bij een korf en zag foeragerende bijen niet meer terugkeren.

Een bericht van die strekking werd afgelopen week door het persbureau AFP verspreid en zoemt sindsdien rond op internet. Maar wetenschappers zetten vraagtekens bij de bevindingen van de Indische onderzoeker.

Pattazhy’s onderzoek is niet gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift en dus niet beoordeeld door vakgenoten.

Onder internationale bijenexperts is de Indiër een onbekende. De Kerala Environmental Researchers Association (KERA), waarvoor Pattazhy werkt, is online onvindbaar. Een verzoek om contactgegevens aan de Indian Council of Medical Research in New Delhi blijft onbeantwoord. De raad, die Pattazhy vorig jaar tot adviseur benoemde, is de enige andere instantie waaraan hij verbonden is.

Indirect
Tjeerd Blacquiere, bijenexpert van de Universiteit Wageningen, heeft ook niet meer informatie. Hij ziet weinig in de Indiase studie. ‘Er is eerder een verband gelegd tussen straling en bijensterfte, maar het is meestal slechts indirect bewijs.’ Het probleem is dat de teloorgang van bijenkolonies zich ook voordoet in gebieden waar geen zend- of hoogspanningsmasten staan. ‘Het is niet een van de eerste zaken waar onderzoekers naar kijken.’

De opwinding rond Pattazhy’s onderzoek doet denken aan het rumoer dat twee jaar geleden ontstond over een Duitse studie. Daarin bekeken onderzoekers vier korven waarin ze bij twee een zendstation voor snoerloze telefoons (DECT) hadden geplaatst.

Uit de proef bleek dat de bijen uit de korven zonder zendstation in 35 minuten terugkeerden als ze honderden meters verderop werden losgelaten. De DECT-groep werd na drie kwartier niet meer gezien. Groeperingen die zich zorgen maken over de gezondheidseffecten van straling, zagen er een bevestiging van hun gelijk in.

Wetenschappers en imkers maakten gehakt van de onderzoeksmethode. Na 45 minuten werd er niet meer gemeten. Er was geen effect zichtbaar in de grootte van de honingraten. Onderzoeksleider Jochen Kuhn van de Universität Koblenz-Landau legde met nadruk uit dat ‘ons onderzoek geen aanwijzingen biedt dat elektromagnetische straling de oorzaak is van massale bijensterfte’. Kuhn en zijn team deden slechts onderzoek naar de vraag of straling het gedrag van bijen beïnvloedt. De manier waarop de media aan de haal gaan met het onderzoek, noemde een ander teamlid ‘een griezelverhaal. We komen niet aan ons werk toe omdat we al onze tijd kwijt zijn om de zaak recht te zetten.’

Mussen
In het geval van het Indiase onderzoek wordt getwijfeld aan de motieven van Pattazhy. Behalve als onderzoeker wordt hij omschreven als een milieuactivist die tegen de ongebreidelde en vooral de ‘onwetenschappelijke’ proliferatie van gsm-zendmasten in India is.

In juni van dit jaar publiceerde Pattazhy een studie waarin hij zendmasten als een belangrijke oorzaak ziet van de verdwijning van de huismus uit de steden. De straling van de gsm-zenders zou het oriëntatievermogen van de vogels verstoren en de dunne hersenpan van kuikens en de schaal van eieren beschadigen. De Kerala Environmental Researchers Association wil de mus op de lijst van beschermde soorten hebben.

Intussen lijkt serieuzer bijenonderzoek erop te wijzen dat colony collapse disorder (CCD) – een Amerikaans containerbegrip – meer dan één oorzaak heeft. Amerikaanse geleerden die de genen van gezonde bijen vergeleken met die van exemplaren uit CCD-korven, constateerden genetische gebreken, meldden ze vorige week in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS.

De zieke bijen hadden genfragmenten die wezen op een infectie met een specifiek soort virussen die de productie van eiwitten verstoren. Ze vonden geen aanwijzingen voor activiteiten van genen die in actie komen als parasieten of insecticiden het bijenlijf binnendringen. De virussen zelf zijn niet aangetroffen, maar ze zouden bijen wel kwetsbaar maken.

CCD lijkt niet veroorzaakt te worden door een specifiek virus, zegt teamleider May Berenbaum van de University of Illinois, ‘maar door een overvloed aan verschillende virussen’. De invloed van insecticiden kan de Amerikaan niet volledig uitsluiten.