Een smoothie met chia-zaad.
Een smoothie met chia-zaad. © Archief

Voedingscentrum maakt gehakt van superfoods-hype

Trap niet in de effecten die sommige producenten van superfoods claimen. Dat zegt het Voedingscentrum naar aanleiding van het toegenomen gebruik ervan. 'Het zijn geen wondermiddelen waarvan je afvalt, die je meer energie of een beter libido geven.'

Het Voedingscentrum liet een onderzoek doen naar de hype rond superfoods: producten zoals gojibessen, cacaobonen, hennepzaad en tarwegras. Zeker 10 procent van de Nederlanders maakt tegenwoordig regelmatig gebruik van dergelijke producten. Het Voedingscentrum noemt dat 'gelukkig niet veel', maar wijst wel op de gezondheidsrisico's, vooral als mensen er eenzijdig gebruik van maken.

Woordvoerster Patricia Schutte: 'Alle voedingsstoffen die mensen nodig hebben, zitten al in een gevarieerd eetpatroon volgens de Schijf van Vijf. Dus in groente, fruit, vis, brood en (groene) thee. De zogenoemde superfoods kunnen een aanvulling daarop zijn, maar als mensen kiezen voor een beperkt aantal producten, lopen ze het risico dat ze onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgen.' uit gemak kiezen steeds meer mensen ervoor om de zaden en mineralen met smoothies of andere zuivelproducten te mixen. 'Dat is allemaal prima, zolang het maar niet de plaats inneemt van een gevarieerd eetpatroon.'  

Marketingtruc
De semi-overheidsinstelling uit Den Haag vindt het goed dat er door de discussie over superfoods steeds beter over eten wordt nagedacht, maar ageert fel tegen de term. Dat is een marketingtruc, waarschuwt Schutte. 'Superfoods bestaan gewoonweg niet. Het wekt de indruk dat producten met dit label beter zijn dan het gewone groente en fruit, niets is echter minder waar. Daarbij zijn de geclaimde gezondheidseffecten van sommige superfoods onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd.'

 
Superfoods bestaan gewoonweg niet. Het wekt de indruk dat producten met dit label beter zijn dan het gewone groente en fruit, niets is echter minder waar
Patricia Schutte, woordvoerster Voedingscentrum

Veel vitamines, mineralen en antioxidanten komen ook voor in 'gewone' voedingsmiddelen zoals tomaten, broccoli en koolsoorten. Iets dat hoogleraar voeding en gezondheid Frans Kok van de Wageningen Universiteit onderstreept. 'Superfood is een luxe manier om je gezond te voeden, een hype, vooral onder hoogopgeleiden - die er zich bovendien blauw aan betalen. Maar de stoffen in al die bessen en zaden onderscheiden zich niet veel van die in een appel of een banaan. In die zin word je ook voor de gek gehouden.'

Kok vindt het goed dat het Voedingscentrum waarschuwt voor het risico op een te eenzijdig voedingspatroon. 'Als mensen besluiten om bijvoorbeeld helemaal geen brood of zuivel meer te eten door die superfoods, dan kan dat gevaarlijk zijn. Maar het lichaam komt er vroeg of laat tegen in opstand, dus dan stoppen ze er vanzelf wel mee.'  Volgens de hoogleraar nemen superfoods steeds vaker de plek in van de multivitaminepillen. Dat is wel een goede ontwikkeling, vindt hij: 'Die pillen bevatten vaak een te hoge dosering.'

Ook minder goed

Sommige producten met het label superfood bevatten naast gezonde stoffen, ook voedingsstoffen die minder goed zijn voor de gezondheid. Bepaalde stoffen in cacao zouden bijvoorbeeld gunstig zijn voor de bloedvaten, maar in chocolade zit ook veel verzadigd vet. En dat vergroot juist de kans op hart- en vaatziekten. Het Voedingscentrum wijst ook op noten, die door veel mensen in het onderzoek worden geduid als 'superfood'. 'Noten zijn prima, ze bevatten veel van het goede onverzadigde vet en zijn volwaardige vleesvervangers, maar leveren ook veel calorieën.' Er is nog een voorbeeld van gehyped superfood: lijnzaad. 'De vetten die hierin zitten, vind je ook in gezonde oliën.'  

'Geen hype, maar een trend'
Winkelketen De Tuinen noemt superfoods allerminst een hype. 'Het zijn pure voedingssupplementen waar geen hulpstoffen aan zijn toegevoegd', reageert een woordvoerster. De Tuinen is één van de belangrijkste verkopers van superfoods in Nederland. De 127 gezondheidswinkels verkopen talloze zaden, vitamines en antioxidanten. 'Het is geen hype, maar een nieuwe trend rond onbewerkte voedingsmiddelen. Wij adviseren onze klanten altijd om het als aanvulling te zien, en niet als vervanging van bepaalde voeding. In die zin zijn we het ook eens met het Voedingscentrum.' 

Claims
In de winkels van De Tuinen zijn geen producten te vinden met claims die niet waargemaakt kunnen worden, meldt de woordvoerster verder. 'Maar chia-zaden bijvoorbeeld, hebben nou eenmaal bepaalde voedingsstoffen die erg goed zijn voor het lichaam, dus dat blijven we wel benoemen. Voor de branche zijn gezondheidsclaims de claims die we volgens de EFSA (European Food Safety Authority, red) mogen maken op de voedingssupplementen en superfood die wij verkopen. Bij een product waar bijvoorbeeld een bepaald aantal milligram aan vitamine C in zit, mag de claim gemaakt worden dat dit ondersteunt bij de weerstand.'

Mijden van E-nummers
In de slipstream van de hype rond superfoods, gaat het bij veel gebruikers ervan ook om het mijden van bepaalde toegevoegde stoffen, de gewraakte E-nummers, door Europa goedgekeurde toevoegingen om producten langer goed te houden of van extra smaak of kleur te voorzien. Het Voedingscentrum vindt de angst hiervoor onterecht: 'E-nummers zijn niet slecht. De hoeveelheden zijn bovendien vaak minimaal en zijn erop gericht om eten langer houdbaar te maken. Wel is het zo dat producten met veel E-nummers vaak slechter zijn voor mensen, zoals chips en snoep. Maar dat heeft dus niks met die E-nummers te maken, maar juist met de grote hoeveelheden suiker en vet.'