Muis in lab vervangen door mot

Als het aan Ierse biologen ligt wordt 80 procent van de laboratoriumproeven met muizen voor geneesmiddelen in de nabije toekomst overbodig.

Er zit wel een addertje onder het gras: de miljoenen muizen die nu jaarlijks worden geofferd voor geneesmiddelenonderzoek zullen worden vervangen door motten, rupsen en fruitvliegjes.

Insecten

Uit Ierse naspeuringen blijkt dat witte bloedcellen die deel uitmaken van het immuunsysteem in zoogdieren op dezelfde manier reageren bij een infectie als de cellen die in actie komen bij insecten. Zowel de cellen in zoogdieren als in insecten produceren chemische stoffen met een identieke structuur die de ziekmakende microben verdelgen.

‘We hebben insecten gebruikt om na te gaan hoe ziekteverwekkend een bacterie of een schimmel is en zagen een goed verband tussen de resultaten met insecten en zoogdieren’, vertelde bioloog Kevin Kavanagh van de National University of Ireland in een vraaggesprek met het persbureau Reuters.

Kavanagh voerde samen met een Britse farmaceutische researchfirma een proef uit, waarbij 700 potentiële bestanddelen voor een nieuw medicijn moesten worden getest. Dat zou in de conventionele opzet 14 duizend muizen vergen, maar door eerst met insecten te testen kon het aantal bestanddelen dat écht veelbelovend leek worden teruggebracht tot 35. Die werden wel getest op muizen, maar daarvan waren er 80 procent minder van nodig.

Goedkoper

Testen op insecten is volgens de biologen sneller en goedkoper. Testresultaten laten bij muizen vier tot zes weken op zich wachten, terwijl bij insecten 48 uur genoeg is. Het eten geven en huisvesten van een muis tijdens een experiment kost al gauw 57 tot 91 euro, terwijl een rups 11 tot 22 eurocent kost.

Bij circa 85 procent van zoogdieren die worden gebruikt in proeven zijn muizen de klos. Muizen worden vooral gebruikt omdat ze zich snel voortplanten, zodat snel kan worden gezien hoe veranderingen zich per generatie voltrekken.

Hoewel het aantal al jaren terugloopt, worden in Nederland nog altijd meer dan een half miljoen proeven met dieren gedaan voor wetenschappelijk onderzoek – overwegend knaagdieren, vogels en vissen.

Plakjes

Een alternatief waarvoor steeds vaker wordt gekozen zijn proeven met celkweken. Aan de Universiteit Groningen haalt men dierlijke cellen uit ratten. Er worden daar 0,2 millimeter dikke plakjes leverweefsel gemaakt, die in vitro als een soort mini-orgaantje kunt worden getest. Van één rattenlever kunnen de onderzoekers 200 plakjes maken. Zo besparen ze 199 proefdieren.