Een bos in de omgeving van het Duitse Berchtesgaden.
Een bos in de omgeving van het Duitse Berchtesgaden. © THINKSTOCK

Kentering: oude bossen nemen minder CO2 op

Wageningse bosonderzoekers slaan alarm over het vermogen van het Europese bos om extra CO2 vast te leggen. Beleidsmakers rekenen zich rijk.

De wandelaar in het bos heeft er waarschijnlijk geen erg in, maar in alle Europese bossen is er om de paar kilometer een meetpunt voor de nationale bosinventarisatie. Eens in de pakweg vijf jaar komen daar experts langs en meten ze van zo'n twintig bomen hoogte en stamomvang. Op die manier worden de groei en de massa van het woud geboekstaafd, en uiteindelijk ook internationaal gerapporteerd.

Bijvoorbeeld in het kader van klimaatplannen, waarin het toekomstige vermogen van het bos om kooldioxide op te slaan wordt ingeboekt. Zulke plannen, zegt de Wageningse bosexpert dr. Gert-Jan Nabuurs van onderzoekscentrum Alterra, moeten echter nodig tegen het licht worden gehouden. In een zondag verschenen studie in het tijdschrift Nature Climate Change, laten hij en andere Europese bosonderzoekers zien dat de fut een beetje uit het Europese bos is als opslagplek (sink) voor CO2.

Nabuurs: 'Er tekent zich onmiskenbaar een kentering in de opslagcapaciteit af. Het bos neemt nog steeds netto CO2 op. Maar niet zomaar steeds meer, zoals beleidsmakers vaak gemakshalve aannemen. Men heeft de neiging zich in toekomstprojecties rijk te rekenen.' Zolang bomen in een bos groeien, leggen ze CO2 vast in hun stammen en wortels. Maar voor iedere boom is dat een eindig proces. Sterft de boom, dan komt de opgeslagen CO2 weer vrij, hetzij door verrotting, hetzij doordat het hout bijvoorbeeld wordt verbrand. Gebruik in meubels en de bouw stelt dat moment hooguit nog flink uit.

Trendbreuk
Het is voor het eerst dat bosbouwers een trendbreuk in Europa vaststellen. De omslag zit ergens tussen 2005 en 2010, blijkt uit de analyses. In die periode nam voor het eerst de totale bijgroei in Europees bos af, met 13 miljoen kubieke meter hout. Daarvoor was er altijd netto groei. Maar opmerkelijker: terwijl de groei in volume daalde, nam het bosoppervlak nog steeds licht toe. Voor een flink deel is die trendbreuk het natuurlijke gevolg van de geschiedenis van het bosareaal in Europa, bij elkaar zo'n 180 miljoen hectare natuur- en productiebossen van Finland tot Portugal en Polen.

Veel van dat areaal is het resultaat van herbebossing, met name na de Tweede Wereldoorlog. Zeker 50 miljoen hectare van al dat bos, aldus de analyse van de Wageningse onderzoekers, is oud en heeft onderhand een evenwichtssituatie bereikt. De groei is eruit, de opname van CO2 door nieuwe aangroei stokt; zo gaat dat in ouder en donkerder bos. Wat er nog moeizaam aan biomassa bijkomt, gaat er elders weer af door kap, ontbossing, storm en brand, insecten. Ander bosbeheer is volgens de onderzoekers in Nature in elk geval een deel van de oplossing. Het Europese bos is te oud en volgroeid.

Vernieuwing
Bosbeheerders moeten anders met de wouden omgaan, willen die een optimale rol in het klimaatbeleid kunnen spelen. Volgens Nabuurs betekent de huidige kentering mogelijk ook dat er een scherpere scheiding nodig is tussen natuur- en productiebossen. Natuurbos speelt in dat geval geen echte rol meer in de koolstofbalans van een land, maar productiebos des te meer.

'Daar moet de vernieuwing plaatsvinden via oogsten en nieuwe aanplant. En misschien ook wel wat minder omzichtig dan we nu gewend zijn', zegt de Wageningse onderzoeker. Hij schat dat met goed beleid de kentering in pakweg 10 tot 15 jaar weer in groei van de carbon sink kan worden omgebogen.