Medicijnen te laat in ontwikkelingslanden

Honderdduizenden patiënten in ontwikkelingslanden krijgen hun medicijnen niet of te laat, doordat ze in beslag zijn genomen door Europese douanes.

De onderschepte medicijnen worden vooral gefabriceerd in India en via Europa doorgevoerd naar landen in Afrika en Zuid-Amerika. Aan de grens van de Europese Unie worden de partijen in beslag genomen op verdenking van schending van het octrooirecht.

Internationale ontwikkelingsorganisaties als Oxfam Novib en Artsen zonder Grenzen hebben de noodklok geluid bij de Europese Unie. India overweegt juridische stappen te ondernemen tegen de EU bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO) omdat internationale afspraken worden geschonden.

De douane zou de Europese richtlijnen om het patentrecht van farmaceutische fabrikanten te beschermen te streng interpreteren, waardoor de ladingen uit India ten onrechte als ‘namaak’ worden bestempeld en in beslag worden genomen. Het betreft zogeheten generieke medicijnen: goedkope versies van gepatenteerde medicijnen.

Hiv-medicijnen
In Nederland werd vorig jaar zeventien keer een partij medicijnen, bestemd voor ontwikkelingslanden, tegengehouden. Het ging onder meer om hiv-medicijnen uit India voor een programma van de Clinton Foundation in Nigeria en een bloeddrukverlagend medicijn uit India, waarmee 300 duizend Brazilianen een maand lang behandeld konden worden. Vorige maand werd in Frankfurt een antibioticum onderschept, goed voor 67 duizend behandelingen.

‘De Europese Commissie moet nu snel ingrijpen’, aldus Esmé Berkhout van Oxfam Novib. ‘De verwarring van generieke medicijnen met namaak lijkt een strategie om de handel in generieke medicijnen te dwarsbomen. De duidelijke winnaar is de farmaceutische industrie die het patent bezit, de verliezer is de patiënt in de ontwikkelingslanden.’

Volgens de hulporganisaties is de handelwijze van de Europese douane in strijd met internationale afspraken over het recht van ontwikkelingslanden om generieke medicijnen te kopen, de zogenoemde Doha-verklaring.

Strengere controle
Een oplossing is op korte termijn niet te verwachten, zo vrezen de hulporganisaties. ‘De Europese Commissie heeft in een antwoord laten weten geen belemmeringen te willen opwerpen, maar genoodzaakt te zijn tot strengere controle vanwege de grote toestroom van namaakmedicijnen’, zegt Alexandera Hueber van Artsen zonder Grenzen in Brussel.

Staatssecretaris Heemskerk van Economische Zaken zegt nog in overleg te zijn met de EU over een mogelijke oplossing. ‘Er is duidelijk spanning tussen de Europese richtlijnen op het gebied van intellectueel eigendom en die van de Wereld Handelsorganisatie. We moeten kijken hoe dat is te doorbreken’, aldus een woordvoerder.