Twee even oude apen uit het eerdere onderzoek. Het dier rechts is op dieet geweest.
Twee even oude apen uit het eerdere onderzoek. Het dier rechts is op dieet geweest. © Wisconsin National Primate Research Center

Voor het eerst twijfel over nut van hongerdieet

Minder eten is misschien toch niet het recept voor een langer leven. Wetenschappers gaan er al tientallen jaren van uit dat een strikt dieet het leven verlengt, maar Amerikaans onderzoek bij apen, gepubliceerd in Nature, zaait daarover voor het eerst twijfel. Het onderzoek staat echter al meteen ter discussie.

De studie werd dertig jaar geleden opgezet om te kijken of het levensverlengende effect van een dieet, vastgesteld bij veel dieren, ook geldt voor primaten. Uit alle eerdere onderzoeken blijkt dat minder eten de stofwisseling efficiënter maakt en het lichaam minder beschadigt. De resultaten van apenstudies kunnen inzichten opleveren over het verouderingsproces bij mensen.

De apen kregen 30 procent minder voedsel dan gebruikelijk maar ze leefden daardoor niet langer. Dat is in tegenspraak met een eerdere Amerikaanse apenstudie waarin wél een effect werd aangetoond.

Jan Hoeijmakers, hoogleraar genetica aan het Erasmus MC, gespecialiseerd in veroudering, zet vraagtekens bij dit onderzoek. Zijn belangrijkste bezwaar: de apen die als controlegroep dienden, mochten niet alles eten, om te voorkomen dat ze te dik werden, in tegenstelling tot de controle-apen uit de andere studie. Gevolg: de controle-apen in dit onderzoek hadden minder vaak overgewicht en leefden dus langer, waardoor het verschil met de apen op dieet kleiner is.

De hoogleraar vraagt zich bovendien af waarom de lijnende apen wel gezonder waren maar niet ouder werden. Opmerkelijk, zegt hij, dat de vrouwtjes ruim zeven jaar korter leefden dan de mannetjes terwijl ze normaal gesproken iets ouder worden. Tijdens het onderzoek zijn opvallend veel (vrouwtjes)apen op jonge leeftijd overleden. 'Die vroege sterfte wordt onvoldoende verklaard. Hoe is hun huisvesting en hun medische verzorging?' De mannenapen op dieet hadden een lager cholesterolgehalte dan de controlegroep maar de lijnende vrouwtjes vreemd genoeg niet. Daarnaast kregen de dieren op dieet toch diabetes, terwijl dat sterk verband houdt met overgewicht, en namen bij hen de hart- en vaatziekten juist toe.

Hoeijmakers meent dat de onderzoekers van de twee studies hadden moeten overleggen. Nu verschilt het dieet van de dieren en hun afkomst. Bekend is dat genetische verschillen de overleving beïnvloeden. Hij blijft overtuigd van het effect van de zogeheten calorische restrictie. 'Van bakkersgist tot knaagdieren, koeien en honden, we zien steeds hetzelfde. Het is een eigenschap die een miljard jaar in de evolutie bewaard is gebleven en die zou bij de aap opeens verloren zijn gegaan? Dat geloof ik niet.'