JSF: veel kabaal, weinig data

Rondom vliegbasis Leeuwarden waren ze het er deze week al over eens: het nieuwe rapport over de geluidsproductie van de JSF deugt niet....

Maar echt hard is dat allemaal niet aangetoond. Mogelijk komt de JSF erg goed weg in de studie, en wellicht komt de alternatieve SAAB er wel erg bekaaid af.

Dat vermoedde althans de kritische website JSF Nieuws maandag, daags nadat het ministerie van Defensie de geluidsstudie van het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) in Amsterdam had vrijgegeven. Eerder had de politiek per motie van D66 om meer gegevens over het geluid van de nieuwe straaljagers gevraagd.

Het rapport van het NLR, inclusief bijlagen 43 pagina’s, is geen uitputtende studie. ‘In theorie en op papier kun je toestellen allemaal door dezelfde meting halen en een prachtige vergelijking maken’, zegt een van de NLR-onderzoekers, Menzo van Sijll.

‘Alleen gaat het zo in de praktijk natuurlijk niet. Ten eerste zijn het nog prototypes waar we het momenteel over hebben. Maar het zijn ook gewoon concurrenten van elkaar. Lockheed Northrop en SAAB laten zo min mogelijk aan elkaar zien. Die gaan niet keurig in de rij staan voor een test.’

De geluidsstudie Beoordeling geluidsgegevens kandidaattoestellen VF-16 van het NLR is alleen al om die reden een zichtbaar moeizame operatie geweest.

Voor de beoordeling van de F-35 is op een Amerikaanse militaire basis boven een uitgebreid meetveld met 60 microfoons en een aantal meteostations gevlogen om de omstandigheden te karakteriseren. Daarbij is een protocol gevolgd dat het NLR eerder samen met TNO ontwikkelde om gegevens te verzamelen waarmee uiteindelijk de geluidsbelasting rondom een militair vliegveld te berekenen is. Dat protocol gaat veel verder dan het gangbare ICAO-protocol voor burgertoestellen.

SAAB verrichtte zelf metingen, in aanwezigheid van NLR-deskundigen, op een vliegveld in Linköping, volgens het ICAO-protocol met drie microfoons. Maar niet volgens het NLR-protocol, dat zich ook richt op bodemdemping, meteorologische details en microfoonkarakteristieken. Dat was ook niet de vraag bij het verzoek van Defensie om gegevens over het geluid van de Gripen, zegt SAAB.

Het gevolg van de grote discrepanties in de datasets is dat in de NLR-studie alleen een schatting wordt gemaakt van de maximale geluidsproductie van beide toestellen, overvliegend op 1.000 voet hoogte. De zogeheten LAmax die daaruit komt, is de totale geluidsbelasting op de grond gedurende 1 seconde bij het overkomen van een toestel. Opstijgen en landen zijn niet vergeleken.

Die LAmax, zegt NLR-onderzoeker Van Sijll, is een beginpunt voor een vergelijking. Volgens de studie is daarin ongeveer 1 decibel verschil, verwaarloosbaar binnen de meetfout en in elk geval niet hoorbaar. Van Sijll: ‘Maar in de praktijk speelt er veel meer mee. Veel hangt bijvoorbeeld af van het spectrum: laagfrequent geluid draagt verder dan hoog.’

Ligt in het tijdperk van de computer een modelstudie eigenlijk niet veel meer voor hand, dan al dat lastige meetwerk? Geluidskarakteristieken erin, vliegscenario’s erbij, klaar.

Was het maar waar, zegt Van Sijll van het NLR. ‘Geluidsmodellering staat echt nog in de kinderschoenen. Een straalmotor op een testbank is iets totaal anders dan ingebouwd in een vliegtuig. De vertaling naar geluid van een vliegend toestel is nog ingewikkelder. En vergeet niet dat ook modellen gevalideerd moeten worden met behulp van geluidsmetingen.’

Meten is uiteindelijk het enige wat je hebt, zegt ook emeritus-hoogleraar vliegtuigbouw Ger Ruijgrok van de TU Delft, in zijn tijd auteur van een aantal standaardhandboeken over vliegtuiglawaai, overigens vooral in de burgerluchtvaart en in verband met Schiphol.

Ruijgrok: ‘Maar tegelijk haal je je met meten natuurlijk ook van alles op de hals. Er zijn zoveel factoren – van de ondergrond en achtergrond tot het weer en temperatuurprofielen – dat meten altijd moeilijk is. Vergelijking van data van verschillende locaties en verschillende meetopstellingen lijkt me eerlijk gezegd een hele kunst.’

Waarbij de oud-docent enigszins bevreemd naar de nieuwe geluidsperikelen rondom de JSF zit te kijken. ‘Ik had niet het idee dat vliegtuiggeluid nou het belangrijkste punt was waarop we met elkaar in discussie waren.’