Het is niet het vooruitzicht op het leven in een verpleeghuis dat ervoor zorgt dat dementerenden ervoor kiezen om vroegtijdig uit het leven te stappen. Het individuele lijden is een veel belangrijkere motivatie, schrijft J. Glas, wiens vrouw wegens een ernstige ziekte besloot te versterven.

In zijn artikel schrijft Hugo van der Wedden dat in de laatste 15 jaar een enorme verschuiving is opgetreden in het denken rond euthanasie en dementie. Hij geeft een uitstekend overzicht van de ontwikkeling in het denken over beide onderwerpen, die juist bij het onderdeel dementie dicht bij elkaar staan.

Hij benadert het onderwerp vooral uit het oogpunt van zorg en kosten die dementie in maatschappelijk opzicht met zich meebrengt. Hij gaat in zijn artikel echter voorbij aan het individuele lijden aan dementie. De afweging die door dementerenden, al of niet in overleg met partner en familie wordt gemaakt gaat per definitie voorbij aan de komende kosten van de zorg in een verpleeghuis en aan de omvang van het aantal dementerenden.

Ooit hebben mijn vrouw en ik acht jaar mantelzorg gegeven aan een dementerende vriendin zonder partner en familie. Toen wij die zorg niet meer aankonden is zij nog acht jaar verzorgd in een verpleeghuis, waar wij de voortschrijdende ontluistering tot het einde toe hebben gevolgd. Ik kan u verzekeren dat je na elk bezoek aan zo iemand de rest van de dag een aangeslagen mens bent - overigens met veel respect en bewondering voor de verzorgenden.

Doodvonnis
Drie jaar geleden had bij mijn vrouw na een operatie onder narcose geheugenproblemen en werd de ziekte van Alzheimer vastgesteld. Dat is een uitgesteld doodvonnis, uitzichtloos, voorafgegaan door een geleidelijke volledige ontluistering van de persoonlijkheid. Tegelijk bleek dat zij ook een klein herseninfarct heeft gehad waardoor haar spraak in zoverre was aangetast, dat essentiële woorden in een zin, terwijl zij sprak, wegvielen. Aanvankelijk leed zij daar nog meer onder dan de Alzheimer zelf - maar wel met de zekerheid dat Alzheimer een niet te keren en verergend proces is.

De wetenschap dat het moment nadert dat zij haar eigen kinderen, eigen man en verdere familie niet meer zou (her)kennen en de verdere ontluistering van haar persoonlijkheid gevolgd door opname in een verpleegtehuis, was voor haar ondraaglijk. Dit deed haar besluiten om te versterven: niet meer eten en na een aantal dagen ook niet meer drinken. Dat proces heeft 14 dagen geduurd waarna zij voor de laatste twee dagen in slaap werd gebracht.

Zij heeft dat op vastberaden wijze overwogen en tot uitvoering gebracht. Het honger- en dorst gevoel kon zij goed aan en de begeleiding door de huisarts en de hulp van thuiszorg zijn daarbij van grote waarde geweest. Die dagen zijn voor haar, ja echt, en voor ons van grote schoonheid geweest. De onderlinge liefde, zorg en toewijding en de grote saamhorigheid onderling hebben een onuitwisbare positieve herinnering achtergelaten. Tijdens dat proces heeft zij herhaaldelijk op verschillende manieren laten blijken 'dat het goed was'.

Lijden
Bij veel ouderen is er een grote angst later dement te worden en in een verpleeghuis met alle ellende van dien te overlijden. De keuze tot euthanasie of versterven is telkens een individuele keuze. Die keuze is gebaseerd op de verschijnselen die hierboven staan beschreven. De keerzijde is het uitzichtloze lijden gewoon maar te ondergaan en in een verpleeghuis te eindigen.

Verwacht mag worden dat als gevolg van de kanteling van de opvattingen over euthanasie een snel toenemend aantal dementerenden voor een vroegtijdig einde zullen kiezen. Als je een aantal malen bij dierbaren dat gehele proces tot het overlijden hebt meegemaakt, dan gun je hen dat. Het zijn daarbij niet de kosten van een verpleeghuis of gebrek aan zorgpersoneel die daarbij een doorslaggevende rol spelen.

 ^{J. Glas}