IJslands plan: sigaretten alleen op doktersrecept

IJsland overweegt de vrije verkoop van sigaretten te verbieden en ze alleen nog op doktersrecept te verstrekken via apotheken. Het IJslandse parlement zal een wetsvoorstel hiertoe na het zomerreces in behandeling nemen.

De wet is deel van een plan dat beoogt IJsland rookvrij te maken. Dit zou in stappen moeten worden bereikt, onder meer door de prijzen fors te verhogen en  roken in het openbaar - zoals op stoepen en in parken - te verbieden.  Na tien jaar moet tabak de status krijgen van drug die alleen op medische gronden kan worden verstrekt. Zo wordt het jongeren op het eiland bijna onmogelijk gemaakt te beginnen.

'Alleen hardnekkige verslaafden die er niet in slagen af te kicken, kunnen dan nog sigaretten krijgen', zegt Birna Jonsdottir, president van Laeknafelag Islands, de nationale koepel  van medici die het plan hielp ontwerpen. 'De benadering lijkt een beetje op wat jullie in Nederland met heroïneverslaafden doen. Zij krijgen methadon van staatswege.'

Volgens Jonsdottir is de wet zeker niet bij voorbaat kansloos. 'Meestal gebeurt er weinig met initiatiefvoorstellen die niet van de regering komen, maar in dit geval zijn er meerdere politieke partijen bij betrokken, inclusief twee voormalige ministers van Volksgezondheid.'

Jonsdottir, radioloog en zelf ex-roker, zag vele opties passeren. 'Eerst wilden we de verkoop van tabak onderbrengen in de staatswinkels die alcohol verkopen. Maar om mensen die aan de ene verslaving lijden in contact te brengen met de andere verslaving, leek toch niet zo'n goed idee.' In IJsland heeft de staat - net als in Zweden, Noorwegen en Finland - het monopolie op de alcoholverkoop. 

Apotheken zouden de enige plaatsen worden waar IJslanders van 20 jaar en ouder een beperkt aantal sigaretten kunnen krijgen. 'Dit echter alleen op vertoon van een certificaat waarin een arts of verslavingsinstituut getuigt dat deze persoon niet van de verslaving af kan komen.' De tabak zal vanaf dan goedkoop zijn; het wordt niet kies geacht deze 'patiënten' met winstmarges en accijnzen lastig te vallen.

IJsland kent met 15 procent het laagste aantal rokers van Europa.  Twintig jaar geleden was dat het dubbele. In 2010 rookte in Nederland 27 pro­cent van degenen ouder dan vijftien, aldus het Continu Onderzoek Rookgewoonten. Zo'n 3,7 miljoen Nederlanders staken er dagelijks gemiddeld 14 maal eentje op.