Clegg zet deur op kier voor Britse coalitie

Plotseling heeft Groot-Brittannië een derde geloofwaardige kandidaat-premier: Nick Clegg (43). De man die vooral uit beleefdheid was uitgenodigd voor het eerste leidersdebat uit de Britse televisiegeschiedenis, is door vriend en vijand uitgeroepen tot winnaar.

Zo’n 10 miljoen Britten zagen de leider van de Liberaal Democraten schitteren op ITV. Nog niet het aantal van de finale van een talentenjacht, maar uniek voor een politiek programma. Zowel kijkers als commentatoren vonden het debat – ondanks de strenge regels – inhoudelijker dan verwacht, zeker vergeleken bij het jolige gooi- en smijtwerk dat vaak in het Lagerhuis is te zien.

Clegg was het meest ontspannen. Terwijl Gordon Brown (Labour) en David Cameron (Conservatief) onderling vochten over onderwerpen als onderwijs, politieke hervorming of de oudedagsvoorziening, wist Clegg zich te presenteren als het redelijke alternatief voor de ‘oude partijen die steeds weer dezelfde vergissingen maken’.

Dit weekend wijzen de eerste serieuze peilingen uit of zich dat vertaalt in zetelwinst. De eerste tekenen zijn gunstig. Er was zelfs al een peiling die de LibDems (nu 63 van de 646 Lagerhuiszetels) tot tweede partij bombardeerde, maar het ging slechts om een steekproef onder tv-kijkers. De vraag is wat de 35 miljoen kiezers doen die níet keken.

Clegg moet zich nog niet rijk rekenen. Er komen nog twee debatten, en vanaf nu komt hij echt in de schijnwerpers te staan. Kiezers zullen ontdekken dat de LibDems nogal ‘excentrieke’ standpunten hebben, zoals een Conservatief het onderkoeld uitdrukte. Hij doelt onder meer op de wens om toe te treden tot de euro, onbespreekbaar voor veel Britten.

Bovendien is het Britse kiesstelsel de partij niet gunstig gezind; Clegg moet extreme winst boeken, wil hij echt iets te vertellen krijgen. Maar door zijn sterke optreden wordt een ‘hung parliament’ steeds waarschijnlijker, waarbij zowel Labour als de Tories er 6 mei niet in slagen een meerderheid te halen. Het verklaarde waarom met name Brown nogal vaak strooide met hints zoals ‘Ik ben het met Nick eens’, of liever nog: ‘Nick is het met mij eens.’

Steeds meer Britten lijken warm te lopen voor een coalitie. Dat is iets nieuws voor een electoraat dat decennia was te vergelijken met water op het dek van een oceaanstomer: het klotste langzaam van bakboord naar stuurboord, en terug.

In de jaren zestig en zeventig regeerden Labour en de Tories om beurten. Nadien volgde liefst 18 jaar Conservatieve heerschappij, terwijl Labour nu op 13 staat. Het water is de laatste jaren al goeddeels weggestroomd van de linkerhelft van het dek. Maar het wil maar niet – zoals iedereen voorspelde – overtuigend naar Tory-zijde klotsen.

De Britten zijn verdeeld over het alternatief, getuige de geringe voorsprong van Cameron in de peilingen. Zijn de Tories wel écht veranderd, en niet langer de oude nasty party bij wie de zwakkeren slecht af zijn? Zeker nu het economisch spannend is, weet Labour met succes twijfel te zaaien – Better the devil you know than the devil you don’t, luidt het spreekwoord. Een onbekende derde duivel maakt het spel nu nog ingewikkelder.