Cartoonist hekelt knieval van krant

De Deense cartoonist Kurt Westergaard vindt het onbegrijpelijk dat het dagblad Politiken zich voor zijn Mohammed-cartoon verontschuldigt. Dat is heel gevaarlijk, zegt Westergaard (74). ‘Op deze manier ontwikkelt zich een vorm van zelfcensuur die onzichtbaar is: in de hoofden van mensen, en dat is een slechte zaak.’ Ook redacteuren van de krant zelf protesteren.

Hoofdredacteur Tøger Seidenfaden van het links-liberale Politiken kwam begin deze maand tot een schikking met de Saoedische advocaat Faisal Yamani. De advocaat dreigde namens 94.923 afstammelingen van de profeet naar de rechter te stappen tegen de Deense kranten die in 2008 de spotprent van Mohammed met een bom in zijn tulband opnieuw hadden afgedrukt. De kranten deden dat toen bekend was geworden dat met de arrestatie van drie mannen een aanslag was verijdeld op Westergaard.

Beledigend

Politiken heeft als enige Deense krant excuses aangeboden. ‘We vinden het niet erg moeilijk te accepteren dat het opnieuw afdrukken van de karikatuur van de profeet Mohammed beledigend is geweest voor veel moslims’, aldus Politiken. De krant spreekt in zijn verklaring van ‘een kleine stap in het beëindigen van de Mohammed-crisis’.

Andere kranten weigeren Politiken te volgen. Jyllands-Posten, dat de spotprent van Kurt Westergaard in 2005 publiceerde, betreurt de actie. ‘Politiken heeft de strijd om de vrijheid van meningsuiting verraden. Ze geven toe aan dreigementen. Dat is schandelijk’, stelt JP-hoofdredacteur Jørn Mikkelsen.

‘Politiken was altijd een krant die kritisch stond tegenover religie’, zegt Kurt Westergaard. ‘De krant had een cultureel radicale geest. Die rol heeft Jyllands-Posten overgenomen. Politiken is een culturele relativist geworden.’

Veertig van de tweehonderd Politiken-redacteuren hebben publiekelijk afstand genomen van de actie van de hoofdredacteur. ‘Er is niets waarvoor we onze excuses moeten aanbieden. We hebben het onderwerp aangepakt zoals we dat met elke andere zaak doen’, zegt kunstredacteur Kim Faber.

Fouten

Excuses maakt een krant alleen als er grove fouten worden gemaakt, zegt Politiken-redacteur Henrik Kaufholz, die in 2008 ombudsman was van zijn krant. ‘Kleine fouten herstel je. Excuses bied je aan als er een postuum is verschenen van iemand die nog in leven is. Dat hebben we in mijn tijd als ombudsman drie keer gedaan. Maar voor een tekening maak je natuurlijk geen excuses.’

Politiken heeft in Denemarken een golf van kritiek over zich heen gekregen. ‘De media beledigen elke dag. Daar gaat vrijheid van meningsuiting over’, reageerde Helle Thorning-Schmidt van de sociaal-democraten. Pia Kjaersgaard van de Dansk Folkeparti noemde de situatie absurd. ‘Ik kan zelf niet genoeg afstand nemen van deze totale uitverkoop van de vrijheid van meningsuiting.’

‘Tot nu toe had ik de indruk dat de kranten schouder aan schouder stonden. Als dit betekent dat dit is veranderd, dan denk ik dat dit reden voor zorg is’, zei de liberale premier Lars Løkke Rasmussen.

De hoofdredactie ontkent dat ze is gezwicht voor welke druk dan ook. De krant heeft altijd op het standpunt gestaan dat de cartooncrisis voorkomen had kunnen worden als de regering van premier Anders Fogh Rasmussen, nu secretaris-generaal van de NAVO, zich diplomatieker had opgesteld en ‘een element van dialoog’ had toegevoegd. ‘We verontschuldigen ons voor de reactie die is veroorzaakt, niet voor de publicatie’, zegt Anita Bay Bundegaard, chef kunstredactie. Ze voert het woord, omdat hoofdredacteur Seidenfaden ernstig ziek is. ‘Het was niet nodig om een gang naar de rechter te maken, we hadden genoeg ruimte om tot deze schikking te komen.’

Opmerkelijk is dat Politiken donderdag als enige krant in Denemarken een andere omstreden afbeelding van de Mohammed afdrukte: de hond met profetenkop die de Zweedse kunstenaar Lars Vilks in 2007 voor een galerie maakte. Dinsdag werden in Ierland zeven mensen gearresteerd die van plan waren Vilks te vermoorden. ‘Daarmee laten we dus zien dat we het recht hebben dat te doen’, zegt kunstredacteur Kim Faber opgelucht. ‘Maar gaan we daarvoor dan ook onze excuses aanbieden?’

Er zijn zeker overeenkomsten, erkent Bundegaard namens de hoofdredactie. ‘Maar er is een belangrijk verschil: de tekening van Vilks heeft niet zulke protesten onder moslims losgemaakt.’