Moses moet Venetianen natte voeten besparen

Venetië had deze week weer eens last van hoog water. Moses, een gigantische beweegbare dam, moet de Dogenstad in de toekomst vrijwaren van overstromingen....

Alessandro Fornasier is gepikeerd. ‘Kunt u alstublieft opschrijven dat wij hier niet verdrinken?’, zegt de hotelmanager. ‘De hele wereld denkt dat de stad al dagen onder water staat. En waarom? Omdat de media alleen maar zeggen: heel Venetië staat blank. Ze vertellen er niet bij dat een marea hier hooguit vier uur duurt. Het water was dezelfde avond al weer weg!’

Na de overstroming begin deze week, ontving Fornasier uit de hele wereld bezorgde telefoontjes van vaste klanten die wilden weten of hij nog leefde. De manager knikt ontsteld naar zijn computer: ‘Alle reserveringen voor dit weekeinde zijn geannuleerd. Dit hotel is zaterdag en zondag leeg. Terwijl er niets aan de hand is.’

Het is inderdaad een vreemde gewaarwording om, met de recente beelden van het wassende water op het netvlies, door de smalle stegen van de oude stad te lopen. Bijna 1,60 meter hoog was het zeeniveau maandag in de lagune; de op drie na hoogste stand in honderd jaar. Meer dan 90 procent van de stad stond blank.

Maar waar het publiek maandag nog moeizaam met lieslaarzen door de straten waadde, flaneert het woensdagmiddag al weer als vanouds langs de middeleeuwse kades van de Canal Grande. De winkels zijn open, de terrassen staan buiten. Zelfs op het San Marco-plein – het laagste punt van de stad grenzend aan de lagune – is geen spatje water meer te bekennen.

Was het ophef om niets?

‘Dat niet, maar we zijn er zo langzamerhand aan gewend’, zegt Piero Franceschini in zijn kruidenierswinkeltje in de buurt van de Rialto-brug. Hij wijst naar de vloer: flessen mineraalwater en pakken spaghetti staan niet op de grond maar op een verhoging op wieltjes. ‘Zo staat het altijd, voor de zekerheid’, zegt Franceschini. ‘Op deze manier zit ik droog tot een hoogwaterniveau van 1,50 meter boven de zeespiegel.’

De kruidenier is geen maritiem wonderkind. Elke Venetiaan leeft met een schuin oog gericht op de waterstanden. Hij weet tot op de centimeter nauwkeurig hoe ver hij boven zeeniveau woont en werkt. Klinkt de sirene ter aankondiging van stijgend water, dan slaat hij aan het rekenen: zit ik straks nog droog of moet ik de deur barricaderen?

Normaal gesproken werkt dat alarmsysteem vrij adequaat, zeggen de inwoners. (Gaat alleen de sirene af, dan weet Venetië: hoogwater van een meter boven de zeespiegel. Klinken daarna de tonen van de muzikale do-re-mi-trap, dan komt er voor elke ‘traptrede’ 10 centimeter bij. Zo kan iedereen voor zichzelf nauwkeurig bepalen wanneer het tijd is voor actie.)

Maar maandag ging het mis. Door een combinatie van vloed, zware regenval en een sterke zuidoostelijke wind, steeg het water sneller en hoger dan verwacht. Daardoor kreeg zelfs Piero Franceschini in zijn ‘hoog’ gelegen kruidenierswinkel natte voeten. Daardoor zit de eigenaar van ijssalon San Stae ook vandaag nog op zijn knieën om het elektronische koelsysteem onder de ijsbakken te repareren. En verhaalt de verkoper van de chique kunstgalerie San Marco 101, op het gelijknamige beroemde plein, hoe hij een stuk of vijf sculpturen van Salvador Dalì uit het zoute water moest vissen.

Anders gezegd: het hoogtij duurde misschien kort, veel ‘laaggelegen’ winkeliers, galeriehouders en hoteliers hebben forse schade geleden. Dus klinken uit die hoek nu hulpkreten om financiële bijstand. En om Moses.

De profeet die de Rode Zee deed wijken, is naamgever aan een gigantische beweegbare dam die Venetië moet vrijwaren van overstromingen. Sinds 2003 wordt er gewerkt aan het project, dat 4,2 miljard euro gaat kosten en in de wereld geen gelijke kent. Bij de drie ingangen van de lagune worden op de zeebodem tientallen holle, stalen kleppen vastgemaakt, die bij extreem hoog water omhoog worden gepompt door er lucht in te persen. De flexibele ‘muur’ die zo ontstaat, belet het zeewater de lagune en de stad in te stromen.

In 2012 moet het project klaar zijn, maar als het aan de galeriehouder op het San Marcoplein ligt, mag Moses morgen met zijn heilzame werk beginnen. ‘Ik heb er genoeg van’, zegt de man. Hij toont de scheuren in de vloer, de gaten in de marmeren wanden: resultaat van talloze overstromingen. ‘Er zijn jaren dat dit plein 100 van de 365 dagen blank staat. Dat geeft veel stress. Moses kan dat hopelijk voorkomen.’

Toch vrezen veel Venetianen – burgemeester Massimo Cacciari voorop – dat het bouwwerk hun van de regen in de drup zal helpen. Gaan die 78 reusachtige panelen, bij elkaar bijna anderhalve kilometer breed, het delicate ecosysteem van de lagune niet ernstig aantasten? Verdienen minder ingrijpende alternatieven als versteviging van de dijken niet de voorkeur?

‘Dit project lijkt op het amputeren van een been dat met andere middelen misschien nog best te redden is’, zegt Leopoldo Pietragnoli, persoonlijk medewerker van burgemeester Cacciari. ‘Het probleem met Moses is, dat het niet zomaar kan worden teruggedraaid als het niet blijkt te werken. Daarvoor is het te omvangrijk.’

Moedeloos wordt Flavia Faccioli van dat soort kritiek. ‘We praten al 25 jaar over dit project, we zijn al vijf jaar concreet aan het bouwen, en nog steeds is er twijfel en verzet.’ Faccioli, woordvoerster van Consorzio Venezia Nuova dat het project namens de Italiaanse overheid uitvoert, zegt dat het bouwwerk door internationale experts (‘ook Nederlandse’) is goedgekeurd. ‘En alle tests hebben uitgewezen dat Moses geen enkele invloed op het milieu heeft.’

Barman Gianfranco Vinci voelt zich niettemin meer aangetrokken tot de woorden van de burgemeester. ‘Cacciari zei: bij hoog water doen we gewoon onze laarzen aan. Dat vond ik wel een mooie. Oké, afgelopen maandag hadden we daar niets aan. Maar aan de andere kant: hoe vaak komt dat voor?’