Rellen in China om kredietcrisis

Miljoenen ontslagen, stakende taxichauffeurs en boze boeren die regeringskantoren kort en klein slaan: de sociale turbulentie van de laatste tijd duidt erop dat Chinese Communistische Partij een grote krachtproef wacht.

De onrust duidt erop dat de oprukkende malaise het ‘mandaat van de hemel’ aantast dat Chinese regeerders traditioneel bezitten. Dat mandaat behelst anno 2008 de stilzwijgende afspraak dat gewone Chinezen verwachten dat het leven elk jaar wat beter wordt. Daarvoor is een economische groei van zeker 8 procent nodig, en die is niet zeker meer.

Het maakt de kredietcrisis voor de regeerders in Peking een stuk gevaarlijker dan voor hun collega’s in Washington, Berlijn, Tokio en New Delhi. China is geen democratie, maar president en partijleider Hu Jintao en zijn rechterhand premier Wen Jiabao weten dat ze terdege rekening moeten houden met wat er onder de mensen leeft. En dat volksgevoel kan zich als de groei gaat sputteren opeens tegen de regering keren.

Muitende taxichauffeurs
Dat merkte bijvoorbeeld Bo Xilai, de burgemeester van Chongqing, een miljoenenstad in midden-China. Bo, de voormalige minster van Handel, moest persoonlijk opdraven om muitende taxichauffeurs te sussen. De autoriteiten hadden eerst met geweld geprobeerd de stakende chauffeurs te intimideren, maar de acties gingen door.

De regering heeft hen nu betere betaling beloofd. Maar inmiddels broeit het in andere steden ook onder duizenden taxichauffeurs. De grieven betreffen hoge benzineprijzen, concurrentie van illegale taxi’s en de hoge huurprijzen die taxicentrales in rekening brengen.

Een ander incident, in de afgelegen arme provincie Gansu, toont scherp hoeveel verborgen frustratie er in de Chinese samenleving suddert over de partij, en hoe dat plotseling tot geweld kan leiden. In de stad Wudu kwam het tot ernstige ongeregeldheden waarbij duizenden mensen het plaatselijke partijkantoor bestormden, auto’s van officials in brand staken en meer dan zestig ambtenaren en agenten in elkaar sloegen.

Woedende menigte
De woedende volksmenigte in de straten van Wudu – die volgens officiële tellingen bestond uit tweeduizend personen, maar volgens lokale bewoners uit 20 duizend mensen – werd uiteindelijk uiteen gedreven met traangas. Ten minste dertig relschoppers werden gearresteerd.

Directe aanleiding voor de rellen was een slepend conflict over herhuisvesting van mensen die hun land aan stadsuitbreiding waren kwijtgeraakt. Dit soort conflicten, waarbij partijfunctionarissen en bevriende projectontwikkelaars vaak onder een hoedje spelen en gewone burgers met een schijntje worden afgescheept, zorgt al jaren voor veel sociale conflicten.

De vrees van de regering is dat de sociale onrust alleen maar erger wordt nu de werkloosheid toeneemt en miljoenen migranten de industriesteden aan de kust gaan verlaten om terug te gaan naar hun dorpen en stadjes in het binnenland. In de provincie Gansu besloot de regering na twee dagen van rellen de gouverneur van de provincie naar Wudu te sturen om te onderhandelen met de demonstranten.

Ongelukkig moment
De straffe economische tegenwind komt historisch op een ongelukkig moment voor de Chinese leiding. Peking maakt zich juist op om te vieren dat dertig jaar geleden door president Deng Xiaoping het officiële startschot werd gegeven voor de economische liberalisering. Die hervormingen leidden ertoe dat de 1,3 miljard Chinezen een ongekende groei van hun welvaart zagen ontstaan, maar ook een groeiende kloof tussen arm en rijk en veel meer corruptie en milieuvervuiling.

Voor de regering is het nu alle hens aan dek om sluimerende onvrede onder controle te houden. Deze maand is al een economisch stimuleringsprogramma van een slordige 400 miljard euro aangekondigd, en veel van het geld moet naar werkgelegenheidsprojecten in het binnenland gaan.

Politiechefs in het hele land hebben verder deze week per teleconferentie van minister van Openbare Veiligheid Meng Jianzhu de waarschuwing gekregen dat hun taak ‘moeilijker wordt door de wereldwijde financiële crisis’. Bruut optreden van de politie is in China vaak een katalysator van sociale onrust. ‘Probeer de sociale stabiliteit te bewaren’, zei Meng.