Russen infiltreren Duitse bedrijven

Het zijn al lang niet meer uitsluitend zwartkijkers die beweren dat Russische oligarchen bezig zijn het Duitse bedrijfsleven over te nemen.

Daarbij kunnen ze zich beroepen op de Russische minister-president Vladimir Poetin en president Dimitri Medvedev. De eerste stelde het Westen een verovering ‘door geld, niet door kalasjnikovs’ in het vooruitzicht. De laatste instrueerde het Russisch bedrijfsleven ‘het Westen op te kopen’.

Eindfabrikaten
Tot voor kort kochten de Russen in Duitsland overwegend eindfabrikaten, producten die ‘klaar’ zijn en waar niets meer aan hoeft te worden gedaan. De laatste tijd dringen ze, zoals een van hen het uitdrukte, ‘in het productieproces door’.

Zo hebben Russische investeerders onlangs de Aker werf in Rostock-Warnemünde overgenomen – inclusief de talrijke orders van vermogende Russen. Ondernemer Alexej Mordatsjov (geschat eigen vermogen: 21,2 miljard dollar) verwierf een aandeel van 5 procent in de reisorganisatie TUI.

Andrej Melnitsjenko (vermogen: 6,2 miljard dollar) kocht 7,3 procent van de aandelen van kunstmestproducent K+S uit Kassel. Oleg Deripaska (vermogen: 28 miljard dollar) is voor 10 procent eigenaar van de Essener bouwonderneming Hochtief. Een groep Moskouse ondernemers onderhandelt – met het oog op hun eigen vliegcomfort – over de aankoop (à raison van 4,6 miljoen euro) van een luchthaven in Strausberg, in de nabijheid van Berlijn.

Vetorecht
De Russische Sberbank zou de aankoop van delen van de Dresdner Bank overwegen. En multi-miljardair Sulejman Kerimov (42) infiltreert in het West-Europese en Amerikaanse bankwezen. Hij zou zich in Credit Suisse, de Zwitserse bank UBS en Morgan Stanley willen inkopen. Hij zou een minderheid met vetorecht bij de Deutsche Bank willen verwerven. Inmiddels zou hij al 3 procent van de aandelen bezitten, evenveel als Barclays en Axa.

Maar via stromannen zou hij inmiddels een groter aandeel van Duitslands grootste bank hebben verworven – en op die wijze de meldplicht voor grote aandelentransacties hebben omzeild. De Russische investeerders zouden in Duitsland een tweesporenbeleid volgen: ze nemen familieondernemingen in hun geheel over, of ze verwerven strategische minderheden in beursgenoteerde ondernemingen.

Het meest zichtbaar – volgens sommigen onheilspellend – is de aanwezigheid van het olieconcern Gazprom (in Duitsland vertegenwoordigd door dochteronderneming Gazprom Germania). Het concern, dat met een beurswaarde van 240 miljard dollar waardevoller is dan branchegenoot Shell, geeft de opkomst van Rusland als economische macht indringend gestalte.

Duitsland is voor 44 procent van zijn gasvoorziening afhankelijk van Gazprom. De Duitse dochteronderneming (die vorig jaar een winst van ruim 420 miljoen euro boekte) is in Berlijn op zoek naar een nieuw hoofdkantoor dat aan haar statusbewustzijn beantwoordt. De glazen kantoorkolos van de Deutsche Bahn aan de Potsdamer Platz, die binnenkort vacant komt, komt in aanmerking, maar zou te gewoontjes worden gevonden.

Positieve reputatie
Als hoofdsponsor van Bundesliga-club Schalke 04 en als begunstiger van culturele instellingen geniet Gazprom, vooral in het Ruhrgebied, bij het publiek een toenemend positieve reputatie. Maar bij de aardgasdistributeurs wordt het bedrijf gevreesd en gewantrouwd. Gazprom ziet bij een verdere liberalisering van de gasmarkt geen toekomst meer voor de tussenhandel: het wil de distributie zelf verzorgen.

Daarbij zullen de Russen de spelregels bepalen, dreigde Vladimir Poetin. Griekenland ondervond onlangs wat dit kan betekenen: de in 2016 aflopende contracten met Gazprom zullen alleen worden verlengd als de Russen ook de gasdistributie mogen verzorgen. Dient een gasleverancier hier slechts het eigenbelang, vraagt weekblad der Spiegel zich deze week af, of is dit een voorbode van de chantage waar het hele Westen straks aan zal worden onderworpen?

Alexej Miller, de bestuursvoorzitter van Gazprom, wekte bange vermoedens tijdens een stormachtig bezoek aan Frankrijk. Als reactie op een vraag die hem niet beviel, hield hij de aanwezigen voor dat Gazprom de ‘de-industrialisering’ van West-Europa kan afdwingen.

Onbehagen
Wat het onbehagen in Duitsland over deze agressieve retoriek voedt, is dat bij Gazprom Germania op hoge posities loyale partijsoldaten van de vroegere DDR werkzaam zijn. Met de ijver van de gestaalde kaders dienen ze de belangen van hun nieuwe broodheren, maar vooral die van zichzelf. Zo zou de baas van Gazprom Germania, de vroegere DDR-staatssecretaris voor Kolen en Energie Hans-Joachim Gornig, gefingeerde opdrachten hebben verstrekt aan brievenbusfirma’s die op zijn naam staan, of op die van zijn zoon of vroegere partijvrienden. Voor sommige oud-communisten heeft de Wende onvermoede perspectieven geopend.