Weer botten gevonden uit de Jaren van Lood

Marokko is weer een stapje verder in het verwerken van de zogenaamde Jaren van Lood onder de vorige koning Hassan II....

In Fez stuitten tuinlieden in maart op botten tijdens werkzaamheden aan het park Jnane Sbil, in het hart van de oude stad. In Nador troffen werknemers van een brandweerkazerne eind april de resten van lichamen in de grond aan. In El-Jadida waren bouwvakkers deze maand bezig een terras aan te leggen in een toeristencomplex, toen ze struikelden over een schedel en botten.

In december 2005 stelde een verzoeningscommissie in Marokko het lot vast van 742 mensen die tijdens het regime van Hassan II vermist zijn geraakt. Het is onbekend hoeveel lichamen nu in Fez zijn gevonden, maar in Nador zijn het er zestien en in El-Jadida acht. Hun identiteit is nog niet vastgesteld. ‘Maar als je spreekt over massagraven, dan heb je het over slachtoffers’, zegt Sebbar. ‘Dat lijkt me duidelijk. Het is een misdaad tegen de menselijkheid.’

In Fez heeft de procureur-generaal die het massagraf onderzoekt, ontkend dat het iets te maken heeft met de opstanden die in 1990 in die stad uitbraken. Daarbij vielen volgens officiële cijfers 112 doden, maar geen van hen zou nu in het park van Fez zijn aangetroffen. De slachtoffers uit Nador waren volgens Sebbar vermoedelijk in 1984 betrokken bij manifestaties in het Rif-gebergte tegen het regime. In El-Jadida zijn door de jaren heen volop politieke tegenstanders verdwenen, aldus Sebbar.

Hij vindt het goed dat de Marokkaanse staat de vondsten openbaar heeft gemaakt: ‘Vroeger zou dit geheim zijn gehouden.’ Niettemin houdt hij de vinger aan de pols. In het onderzoek naar de lichamen in Nador en El-Jadida gaat zijn Forum Vérité et Justice samenwerken met de betrokken procureurs-generaal. Bovendien organiseert het forum eind mei een ‘karavaan’ richting Nador om aandacht te vragen voor de slachtoffers en hun nabestaanden.

Op grond van getuigenverklaringen denkt Sebbar dat in Marokko nog een aantal massagraven zijn: in Bouskoura en Mediouna, vlakbij Casablanca; op de geheime plaats PF3 in Rabat; en in Laâyoune, een stad in de Sahara. Hij weet dat deze kwestie gevoelig ligt bij de Marokkaanse autoriteiten die vasthouden aan de officiële getallen van de verzoeningscommissie. Die zei destijds dat er nog 66 vermisten zijn van wie het lot moet worden vastgesteld. Maar volgens Sebbar hebben de doden van Fez, Nador en El-Jadida al niets met die 66 te maken.