Italiaanse hersens vluchten weg

Slim zijn is niet genoeg in Italië. ‘Je hoopt dat een bevriende parlementariër een wet maakt die je vooruit helpt.’

‘Italië is een land waar de klunzen het beste af zijn’, zegt de Italiaanse jurist Jacopo Panizza. ‘In Italië heeft een universitaire opleiding nauwelijks waarde. Belangrijker is dat je de juiste contacten hebt. Als dat niet verandert, zal het land vanzelf door de grond zakken. En eerlijk gezegd hoop ik dat het gebeurt.’

Ja, hij velt een hard oordeel over zijn land, erkent Panizza (33) telefonisch vanuit Brussel, waar hij eigenaar is van een boekwinkel annex eettent. Maar er is volgens hem alle reden voor kritiek. Italië keert haar academici al jaren de rug toe, en dat zal bepaald niet veranderen met de onderwijshervormingen van de regering-Berlusconi, die ook woensdag weer felle protesten uitlokten.

Voortdurende bezuinigingen op het universitair onderwijs en magere kansen op de arbeidsmarkt, zegt Panizza, leiden tot grote frustratie onder hoogopgeleiden. Talloze jonge Italianen doen daarom na hun studie wat hij zelf een paar jaar geleden deed: zij verlaten Italië, om hun kennis te gelde te maken in het buitenland.

Cervelli in fuga worden ze genoemd, hersens op de vlucht. In 2001 klonk de naam voor het eerst, naar aanleiding van een gelijknamig boek met getuigenissen van afgestudeerden en gepromoveerden die noodgedwongen uit Italië waren vertrokken. Sindsdien kijken steeds meer ‘gevluchte hersens’ op internetfora met leedwezen naar de ontwikkelingen in hun vaderland, waar nooit iets lijkt te veranderen.

‘In Italië leren wij van kinds af aan dat je alleen vooruit komt als je sluw bent’, schrijft een van hen op de blog laureapentito. ‘In het buitenland is het anders. Daar investeren ze, daar weten ze dat onderzoek en multitasking essentieel zijn om concurrerend te blijven. In Italië hoopt men slechts dat een bevriende parlementariër een of andere wet maakt die hen vooruit helpt.’

Amper de helft van de afgestudeerden heeft drie jaar na zijn studie een baan op universitair niveau, blijkt uit gegevens van het Italiaanse bureau voor statistiek (Istat). Ruim 40 procent heeft na jaren nog steeds een tijdelijk arbeidscontract. Tot een vorstelijk salaris leidt een bul al evenmin. In andere westerse landen verdient 43 procent van de afgestudeerden meer dan 1.700 euro, in Italië verdient slechts 9,2 procent dat bedrag, meldt het sociaal-economisch onderzoeksinstituut Censis. Het aantal universitair studenten is de afgelopen jaren met enkele tienduizenden afgenomen naar 308 duizend in 2006/7.

‘Italië is verstikkend’, zegt architect Fabrizio Cellini (36) vanuit Londen. ‘Ik ga geregeld terug, maar het kost me steeds meer moeite. Het gaat er allemaal zo moeizaam. En je hebt telkens de hulp nodig van kennissen.

‘In Londen kende ik niemand, hier ben ik bij nul begonnen. En toch werk ik bij een architectenbureau. Dat was me in Italië niet zomaar gelukt.’