5 vragen over de situatie in Congo

Tienduizenden Oost-Congolezen zijn op de vlucht geslagen voor de strijdende partijen. Wat is er mis in Congo?

Waarom wordt er opnieuw gevochten in Oost-Congo?

In januari dit jaar tekende de regering van president Joseph Kabila een vredesakkoord met rebellengroepen in het oosten van het land. Ook Laurent Nkunda zette zijn handtekening. Maar hij weigerde zijn wapens in te leveren en op gaan in het regeringsleger.

Al eerder probeerde generaal Nkunda zijn machtsbasis in het gebied te verbreden. Dit keer is hij er zelfs op uit het hele land ‘te bevrijden’. Als hij inderdaad tracht op te rukken naar de hoofdstad Kinshasa in het westen, zo’n 1.500 kilometer verderop, zal dit vooral de burgerbevolking treffen.

Wat zijn de beweegredenen van Nkunda?

Hij zegt op te komen voor de bescherming van etnische Tutsi’s in het oosten van Congo. Zij vormen een zeer kleine minderheid van zo’n drie procent van de bevolking. De Congolese Tutsi’s zijn oorspronkelijk veelal afkomstig uit het kleine buurland Rwanda, maar leven al vele tientallen jaren in het gebied.

Het leven van de Tutsi’s, zo stelt Nkunda, loopt gevaar door de acties van Hutu’s in het oosten. Hierbij gaat het vooral om vroegere leden van de Rwandese Interahamwe, de Hutu-militie die grote verantwoordelijkheid draagt voor de genocide in Rwanda van 1994 en die na de nederlaag in eigen land naar Oost-Congo is uitgeweken.

Wat is de rol van Rwanda in het conflict?

President Paul Kagame is na de volkenmoord in Rwanda de sterke man van zijn land gebleken. Volgens velen gebruikt hij de aanwezigheid van Hutu’s in Oost-Congo als een excuus om zich met de gang van zaken in het gebied te bemoeien. Terugkeer van de Hutu’s naar Rwanda zou zijn positie bovendien kunnen bedreigen.

Oost-Congo is voor Rwanda, dat nauwelijks over bodemschatten beschikt, bovendien van grote strategische en economische betekenis. Nog steeds, zo wordt breed aangenomen, is Rwanda betrokken bij illegale operaties in het gebied, waar onder meer hardhout, diamanten, goud en coltan zijn aangetroffen.

Maar Congo kent toch een VN-vredesmacht?

Monuc is met ruim 17 duizend militairen de grootste VN-vredemacht ter wereld. Haar taak is het op de eerste plaats om de burgers te beschermen. Om dat te doen, kan zij ook steun geven aan het slecht georganiseerde Congolese regeringsleger. Maar de coördinatie tussen beide militaire groepen is zeer gebrekkig.

Bovendien kan Monuc vaak weinig uithalen tegen de guerrilla-tactieken van Nkunda en andere rebellen. Een en ander heeft binnen de vredesmacht ook tot grote onvrede geleid. De pas aangetreden Monuc-commandant is alweer opgestapt.

Hoe is de humanitaire situatie?

Rampzalig. In het gebied was al ruim een miljoen mensen op de vlucht. De afgelopen weken zijn daar naar schatting 200 duizend mensen bijgekomen. Door de huidige gevechten is een nieuwe, massale exodus op gang gekomen. Burgers lopen en rennen voor de strijdende partijen uit, zonder te weten waar zij naar toe kunnen.

In Oost-Congo zijn talrijke hulporganisaties actief. Op dit moment echter is het voor de meeste te gevaarlijk om de ontheemde mensen en nieuwe vluchtelingen op te zoeken. De hulp concentreert zich nu in Goma, de hoofdstad van de provincie Noord-Kivu. Maar ook de toestroom daarheen is overweldigend.