‘Britse’ Polen keren terug naar huis

Door de economische recessie zullen het komende jaar 400 duizend Polen die in Groot-Brittanië werken huiswaarts keren of een nieuw land opzoeken.

Koffers van het grootste formaat en rugzakken die bijna niet te tillen zijn. Op het laatste perron van Victoria Coach Station, de grootste busterminal van Londen, staat de bagage van passagiers met serieuze reisplannen.

Het zijn Polen die zich opmaken voor vertrek naar hun vaderland. Ze komen uit alle hoeken van Groot-Brittannië. Een busreis vanaf Victoria is de goedkoopste route naar huis (ruim 60 euro), hoewel het een slopende aangelegenheid betreft: de tocht duurt 26 uur. Voor menigeen is het voorlopig de laatste reis – een terugkeer is niet gepland.

Uitgewaaierd
Sinds de grenzen vier jaar geleden opengingen, zijn Polen uitgewaaierd over heel Europa, op zoek naar beter betaald werk. Groot-Brittannië en Ierland bleken met afstand het populairst. Volgens officiële schattingen herbergen deze landen intussen 1,2 miljoen Polen, maar het werkelijke aantal ligt mogelijk hoger, omdat niet iedereen zich laat registreren.

Aan die enorme instroom lijkt nu een einde te komen. Sterker nog: het komende jaar zullen 400 duizend Polen huiswaarts keren of een nieuw land opzoeken, voorspelde vorige week Krystyna Iglicka, migratie-expert en adviseur van de Poolse regering.

De oorzaak is onder meer de economische recessie, die de Britse bouwsector hard heeft getroffen. Dat is al te merken op station Victoria. Een deel van de reizigers stapt op de bus ‘Anglia-Polska’ voor familiebezoek, maar er zijn er steeds meer die het definitief voor gezien houden.

Problemen
‘Mijn baas had geen werk meer voor me’, zegt de potige Grzegorz (33) uit Katowice in gebroken Engels. De bouwvakker had bovendien onenigheid met zijn verhuurder. ‘Many problems’, zo vat hij de reden van vertrek samen.

Even verderop staat Marcin (27). Hij spreekt uitstekend Engels, want hij studeerde internationale betrekkingen. Hij kwam enkele jaren geleden naar Londen en belandde in een boekwinkel.

Nu is hij zijn baan kwijt. ‘Eigenlijk wil ik liever niet terug. Na Kerst probeer ik hier iets nieuws te vinden.’

Naast de verslechterde arbeidsmarkt speelt het zwakke Britse pond een rol. De afgelopen jaren kregen Polen, die door hun sobere leefstijl maandelijks al snel 500 pond (625 euro) naar huis kunnen sturen, 3.500 zloty voor dat bedrag. Nu is dat slechts 2.300 zloty. Tegelijkertijd is de Poolse economie flink aangetrokken.

Net zoveel
‘Ik kan nu in Polen bijna net zoveel verdienen als hier’, zegt Wojciech Rudnicki (27). Hij werkte drie jaar als manusje van alles in de bouw, hoewel hij een managementopleiding op zak heeft. ‘Ik heb nu een baan bemachtigd als verkoper bij een Pools handelsbedrijf.’

Het is een trend die volgens Wiktor Moszcynski enkele maanden geleden is begonnen. Hij werkt voor de Federation of Poles in Great Britain, de belangrijkste Poolse koepelorganisatie in het land.

Van een heuse exodus wil hij nog niet spreken. ‘Maar die wisselkoers heeft de stemming doen omslaan. Veel Polen vragen zich af of ze nog al die vervelende baantjes moeten opknappen als daar minder tegenover staat.’

Volgens Moszcynski zijn het vooral degenen zonder vaste contracten die terugkeren, en eenlingen die hun familie niet meenamen. ‘Een deel van hen zoekt zijn heil nu in Zweden en Noorwegen, is onze indruk. Maar degenen die hun gezin lieten overkomen, willen graag blijven. Ze voelen zich schuldig omdat ze hun kinderen in een compleet andere omgeving hebben gedropt. Dat willen ze liever niet nog eens doen.’

Ventiel
Welke gevolgen de uitstroom heeft voor de Britse samenleving, is nog onduidelijk. Omdat de werkloosheid oploopt, kan de Poolse remigratie als ‘ventiel’ dienen, zodat dit effect wordt gedempt. Maar doordat veel Polen werk doen dat Britten liever links laten liggen, bijvoorbeeld in de landbouw, beginnen sommige bedrijven nu al te klagen over personeelsgebrek. Daar komt nog bij dat Polen doorgaans veel waardering oogsten vanwege hun werklust, inzet en bescheidenheid.

In Polen zelf zou de massale terugkeer ‘destructieve gevolgen’ kunnen hebben, waarschuwt hoogleraar Iglicka, aangezien ook de Poolse economie begint te verzwakken. Daarnaast kunnen zich culturele problemen voordoen; veel jonge Polen zijn tijdens hun verblijf ‘verengelst’. Moszcynski: ‘Engeland is toleranter en moderner dan Polen. Wij waarschuwen mensen voor een cultuurshock.’

Werk
Daarom wil Mariusz (26) uit St. Albans voorlopig nog niet terug. ‘De meeste Poolse vrienden van mij ook niet, het leven is hier goed. Maar het draait natuurlijk allemaal om werk.’

Mariusz is opgeleid als accountant, doch draaide jarenlang nachtdiensten bij het opknappen van Londense metrostations. ‘Wij Polen deden het meeste werk, terwijl onze Engelse collega’s een beetje stonden toe te kijken. Daar heb ik genoeg van. Ik volg nu een cursus om mijn Engels te verbeteren. Hopelijk kan ik dan alsnog iets met mijn eigen vak.’