‘Dit is erger dan een Palestijns kamp’

Roma’s als Najo Adzovic wonen in kampen, zonder werk. Italië wil hen kwijt. Hij hoopt nog steeds uit ‘deze donkere tunnel te komen’....

Zijn stem is nauwelijks te verstaan, zo’n herrie maakt de regen die in grote druppels op het golfplaten dak van zijn kantoortje klettert. Najo Adzovic (38) wijst richting de vloer in de hoek. Naast twee versleten autostoelen die dienstdoen als zitbank, ligt al een flinke plas water. Adzovic, vader van zes kinderen, staart naar de kringen in het vijvertje. ‘Ik hoop nog steeds uit deze donkere tunnel te komen’, zegt hij. ‘Ik hoop dat ik mijn kinderen een beter leven kan geven. Maar voorlopig wonen we hier. In dit getto.’

Op bezoek gaan bij Adzovic betekent binnentreden in een wereld die je in Europa niet meer vermoedt. Vanaf de drukke Via Casilina in Rome, waar het klassieke Italiaanse leven zich voltrekt in authentieke koffiebarretjes, trattoria’s en supermercati, loopt een breed pad van klei naar een onofficiële buurt van gammele houten barakken, gehuld in de weeïge lucht van rottend afval en rondslingerend puin.

Casilino 900 heet het kampement, genoemd naar het huisnummer dat op deze hoogte van de historische Romeinse weg geldt. In de jaren zeventig woonden er migranten uit Zuid-Italië, nu leven er ruim zeshonderd Roma en Sinti uit Zuidoost-Europa, zigeuners in de volksmond, verspreid over een heuvelig terrein ter grootte van een paar voetbalvelden.

Video (tekst gaat hieronder verder):
]]>

‘Dit is de derde wereld, midden in een wereldhoofdstad’, meent Adzovic. Vooral nu het regent, doet Casilino 900 inderdaad denken aan een modderige krottenwijk in een ontwikkelingsland. Besmeurde kinderen trappen met blote voeten of op versleten schoenen tegen een lekke bal, kippen lopen vrij rond, een behoofddoekte oude vrouw met gouden tanden torst een ijzeren beddenspiraal op haar schouders.

Adzovic noemt zijn buurt ‘een half ingericht kamp’, om aan te geven dat Rome ook nog twintig ingerichte (officiële) kampen en zeker zestig niet ingerichte (illegale) Roma-kampen herbergt. ‘Half ingericht’ wil in dit geval zeggen dat hier en daar chemische toilethokjes staan, want een rioleringsstelsel ontbreekt. Water halen de bewoners uit twee morsige kraantjes op straat. Stroom moet worden opgewekt met tientallen privé-aggregaten, sinds de gemeente drie maanden geleden de elektriciteitsdraden naar de wijk liet doorknippen – officieel omdat sommige bewoners de rekening niet betaalden maar volgens Adzovic omdat de Italiaanse autoriteiten de Roma willen verjagen.

Hij hink-stap-springt tussen de plassen door naar zijn bestelauto, een van de weinige voertuigen in de buurt, al ontbreken de handvatten in het portier en valt de wagen ook verder bijna van ellende uit elkaar. ‘In de ogen van veel Italianen zijn wij geen gewone mensen’, zegt hij. ‘Al jaren worden wij gemarginaliseerd, weggestopt.’ Hij start de motor en honkebonkt door de kuilen in de weg richting het gladde asfalt van Rome. ‘Ze pakken ons, want wij zijn de zwaksten. Wij hebben geen staat, geen vlag. Wij zijn de nieuwe Joden.’

Italië lijkt schoon genoeg te hebben van zijn 140 duizend zigeuners. De kranten bieden dagelijks een keur aan berichten over roof, moord en mishandeling, maar zodra een misdrijf lijkt te zijn gepleegd door een zigeuner, is het meestal voorpaginanieuws en wint het voorval onherroepelijk aan ernst en belang. Zo leidde de moord op een Italiaanse vrouw in een buitenwijk van Rome begin dit jaar tot talloze wraakacties. Vorige maand staken inwoners van Napels verscheidene zigeunerkampen met molotovcocktails in brand, na geruchten dat een Roma zou hebben geprobeerd een Italiaanse peuter te ontvoeren.

Met een omvangrijk veiligheidspakket tracht de centrum-rechtse regering van Silvio Berlusconi nu tegemoet te komen aan de groeiende wrevel onder de bevolking – ‘ook al is de criminaliteit in absolute cijfers misschien niet toegenomen’, zei de minister van Defensie. Veel maatregelen perken de rechten van immigranten in Italië in. Zo komen zij straks pas in aanmerking voor een verblijfsvergunning als ze beschikken over een legaal verworven inkomen en normale huisvesting, en niet, zoals minister Maroni van Binnenlandse Zaken het uitdrukte, ‘een of andere grot’.

Om bovendien te kunnen optreden tegen Roma en Sinti uit nieuwe EU-lidstaten als Roemenië, wil de regering-Berlusconi deze regel ook laten gelden voor EU-burgers. Volgens richtlijnen uit Brussel kunnen Europese staatsburgers alleen een andere lidstaat worden uitgezet als zij de publieke veiligheid aantasten. De Italiaanse regering heeft daarop besloten dat ook makkelijk aan te wenden vergrijpen als ‘overtredingen tegen de publieke zeden en goede gewoonten’ een aantasting van de openbare veiligheid vormen.

‘Italië gebruikt enkele criminele gevallen om een hele groep te straffen’, zegt Esad Licina (32). De zon heeft de regen boven Casilino 900 verdreven. Licina bakt buiten voor zijn prefabhuisje forse stukken kip. ‘Het klimaat is hier de laatste tijd enorm achteruitgegaan’, zegt hij. ‘Het gaat slecht met de economie, de mensen kunnen maar moeilijk rondkomen van hun salaris, dus zoeken ze een zwart schaap. Dat is het doel van de regering: de bevolking het zicht ontnemen op de werkelijke problemen in dit land en de schuld op onze schouders leggen.’

Nee, hij wil de misdrijven van zigeuners niet goedpraten. ‘Ik heb vier dagen geleden nog drie jongens uit dit kamp aangegeven bij de politie’, zegt hij. ‘De kleine criminaliteit is absoluut een probleem. Maar het is een miniem probleem. Ik ben het met de regering eens dat criminele immigranten moeten worden uitgezet. Maar dan heb ik het over moordenaars, en niet over de tiener die een keer een stereo-installatie uit een auto steelt omdat hij nergens aan werk kan komen.’

Dat onderscheid hoor je tijdens gesprekken met de kampbewoners in allerlei variaties terugkomen. Want ja, er wordt gestolen, geroofd en gebedeld. Maar is er een alternatief? Biedt de overheid ook maar enige hulp? Treedt zij op tegen Italiaanse werkgevers die het vertikken een Roma aan te nemen, ook al voldoet die aan alle vereiste kwalificaties? Maakt zij werk van het alomtegenwoordige probleem van het zwartwerken, dat buitenlanders altijd zal beletten om zichzelf een ‘legaal inkomen’ te verschaffen, zoals de overheid wil? Zorgt zij dat Casilino 900 enigszins leefbaar blijft?

‘Kijk eens naar al dat afval hier’, spuwt Lacina. ‘Denk je dat wij dat graag hier laten liggen? Dat wij het fijn vinden in deze troep te leven? Nee. Maar wat moet je doen, als de vuilnisdienst van Rome hier weigert langs te komen? Ik heb uiteindelijk zelf maar gebeld met de vraag of ze hier dan in elk geval een paar containers kunnen neerzetten. Dat gooien wij het afval er zelf wel in.’

Gianni Alemanno, de kersverse rechtse burgemeester van Rome die ‘een keiharde strijd’ tegen illegale immigranten heeft aangekondigd, schijnt geschokt te zijn geweest toen hij het kamp eind mei bezocht. ‘Er zijn geen woorden voor wat ik heb gezien’, vertelde hij na afloop. ‘Dit is erger dan een Palestijns vluchtelingenkamp.’

Lacina en Adzovic zijn redelijk positief over Alemanno, die ooit lid was van de neofascistische MSI, voorloper van regeringspartij Nationale Alliantie. ‘Hij is in al die jaren de eerste burgemeester die met eigen ogen dit kamp is komen bekijken’, zegt Adzovic. ‘Hopelijk doet hij het beter dan zijn linkse voorgangers. Die spraken alleen maar over kameraden, maar potverdomme, kameraden van wie? Ons heeft al dat gepraat geen moer geholpen.’ Bayram Hasimi (34) toont zijn verblijfsvergunning: een verbijsterend simpel A4-tje met de pasfoto’s van hem en zijn vier kinderen eraan vast geniet.

In 2000 erkende Italië hem en zijn vrouw Gordana Kostic (39) als politiek vluchteling, nadat zij tijdens de oorlog uit Kosovo waren gevlucht.

Hij wijst op de einddatum van het document: november 2007. ‘Officieel wordt het binnen enkele weken verlengd’, zegt Bayram. ‘Maar het is nujuli 2008, en ik heb nóg niets ontvangen. Negen maanden, waarin ik geen stap kan zetten, want zonder papieren kan ik geen legaal werk krijgen, geen woning zoeken, niks. Op de vorige verblijfsvergunning heb ik 22 maanden moeten wachten.’

Zijn echtgenote Gordana maakt een wegwerpgebaar. ‘Wat heb ik aan zo’n document als de overheid mij vervolgens hier laat zitten? Wij zijn erkend als vluchteling, maar verder zegt Italië: zoek het maar uit. Hoe kan dat?