Van krottenwijk in Durban naar VN-carrière

Haar hele leven een pionier. Zo is de Zuid-Afrikaanse rechter Navanethem Pillay (1941) te beschrijven, die maandag formeel door de Verenigde Naties is benoemd tot Hoge Commissaris voor de Mensenrechten....

Pillay’s interesse voor internationaal recht en mensenrechten moet gelegd zijn tijdens de vele uren die ze als student doorbracht in de bibliotheek van de universiteit in Durban. Omdat de colleges voor niet-blanke studenten totaal niet op elkaar aansloten en ze geen geld had voor een buskaartje naar huis, doodde ze de tijd door alle verslagen te lezen van de Neurenberg-processen van na de Tweede Wereldoorlog.

Het lezen ervan gaf haar hoop, zei ze ooit in het Zuidelijk Afrika Magazine (ZAM). 'Daardoor kreeg ik het idee dat de verantwoordelijken van het apartheidssysteem ooit veroordeeld zouden worden.’

Die hoop vervloog begin jaren tachtig, toen de vele anti-apartheidsactivisten die ze verdedigde onrechtvaardige straffen kregen opgelegd. Zoals haar latere echtgenoot, die vijf maanden doorbracht in eenzame opsluiting, zonder dat er een aanklacht tegen hem werd ingediend.

Op het moment dat ze het niet meer zag zitten, zag ze een advertentie van de universiteit van Harvard die zwarte studenten wierf die zich wilden specialiseren in internationaal recht en in mensenrechten. Het vormde het begin van haar internationale carrière.

De nieuwe Hoge Commissaris voor de Mensenrechten, die de Canadese Louise Harbour opvolgt, is iemand die niet op haar mond gevallen is en naar kritiek luistert. Zo hekelde ze de Verenigde Staten om de manier waarop die met gevangen omgaan in Guantánamo Bay.

Ook gaf ze de slachtoffers van de genocide in Rwanda gelijk toen die klaagden over de goede zorgen die de verdachten kregen. Bij het tribunaal ‘kregen arrestanten met aids alle medicijnen die ze nodig hadden, terwijl Rwandese slachtoffers met aids vanwege geldgebrek aan hun lot werden overgelaten’, zei ze in ZAM. ‘Dat zijn scheve verhoudingen die de internationale gemeenschap zich zou moeten aantrekken.’