Kiezen tussen embryo en episcopaat

Poolse stellen die een reageerbuisbevruchting wensen, worstelen tussen hun kinderwens en de strenge katholieke kerk...

De reclame op de gevel van de vruchtbaarheidskliniek VitroLive liegt er niet om. ‘Zaadcentrale van Szczecin’ staat er in koeien van letters.

Dokter Rafal Kurzawa van VitroLive begint onmiddellijk te lachen wanneer de gevelreclame ter sprake komt. Het blijkt om een misverstand te gaan. Boven zijn hypermoderne privékliniek heeft zich een verkoper van zaaigoed gevestigd.

Maar de reclame is natuurlijk mooi meegenomen. Alhoewel. De behandeling van onvruchtbaarheid is in Polen een bijzonder delicate materie.

Het is tekenend dat meer dan tien jaar na de ondertekening van de door de Raad van Europa opgestelde Conventie over Biogeneeskunde de Poolse ratificatie nog altijd op zich laat wachten. En ondanks een directief van de Europese Unie is reageerbuisbevruchting in Polen niet wettelijk geregeld. Artsen die zich bezighouden met de behandeling van onvruchtbaarheid moeten het stellen met de hopeloos verouderde richtlijnen van de Poolse Bond van Gynaecologen.

Dit uitstel is vooral op rekening te schrijven van de katholieke kerk. Vorige maand nog omschreef het episcopaat reageerbuisbevruchting als een geraffineerde vorm van abortus. Volgens de Poolse bisschoppen zijn net als volgens het Vaticaan vruchtbaarheidsproblemen een teken van God om kinderen te adopteren.

Ironisch genoeg werkt het ontbreken van een wettelijke regeling de voorstanders van reageerbuisbevruchting juist in de hand. ‘In principe is in Polen alles mogelijk’, verduidelijkt dokter Kurzawa. ‘Wie ongebruikte embryo’s door de gootsteen wil spoelen kan dat.’

Toch sluiten volgens Kurzawa de Poolse vruchtbaarheidsklinieken in de praktijk aan bij de Europese norm. Zoals in de rest van de Europese Unie staat de gezondheid van het kind voorop. Om meerlingen te vermijden, worden zo weinig mogelijk embryo’s ingeplant. Amerikaanse toestanden, waarbij vooral het resultaat telt, komen in Polen zelden voor. Door de strenge anti-abortuswetgeving is het weghalen van ingeplante embryo’s sowieso verboden.

Vooral de patiënten betalen de prijs van de ontbrekende wetgeving. Polen is een van de weinige Europese landen waar reageerbuisbevruchting door de ziektekostenverzekering niet wordt terugbetaald. Een voorstel van de nieuwe minister van Gezondheid om daar verandering in te brengen, botste vorige maand op het njet van de rest van de regering.

Dat maakt van reageerbuisbevruchting een dure grap. Bij VitroLive, een van de weinige klinieken waar paren met vruchtbaarheidsproblemen kunnen worden geholpen, moet per poging 2.000 euro betaald worden. Het buitenlandse cliënteel van de kliniek heeft daar weinig moeite mee. In Duitsland zou dezelfde ingreep dubbel zoveel kosten. Maar voor de meeste Polen betekent een vruchtbaarheidsbehandeling een zware financiële aderlating.

Voor het standpunt van de Poolse bisschoppen is in de wachtkamer van VitroLive totaal geen begrip. ‘Alleen oude, alleenstaande mannen, die zelf geen kinderwens hebben, kunnen zo spreken’, zegt een van de aanwezigen verbolgen. De andere patiënten knikken instemmend. Gelovig zijn ze er daarom niet minder om.

‘Wij bidden elke dag dat het lukt’, zegt de veertigjarige Teresa, voor wie het een spannende dag is. Een dag eerder is een van haar eicellen met het zaad van haar man bevrucht. Vandaag moet blijken of het embryo levensvatbaar is. Als dat het geval is, kan het worden ingeplant.

‘Dat is lang niet altijd het geval’, waarschuwt dokter Tomasz Baczkowski. In het laboratorium bladert hij door de dossiers van zijn patiënten. In ongeveer de helft van de gevallen verloopt de celdeling van het embryo chaotisch, wat weinig goeds voorspelt voor de zwangerschap.

Teresa heeft geluk. Een dag na de bevruchting heeft het embryo zich in vier bijna symmetrische delen gesplitst. Wanneer Baczkowski haar het goede nieuws vertelt, slaakt ze een zucht van verlichting. Het standpunt van de bisschoppen zal haar worst wezen. ‘Kinderen komen van God, niet van de kerk.’