‘Kerktorens bepalen Duits aanzicht, niet moskeekoepels’

Tijdens haar rede voor het partijcongres van de CDU, afgelopen maandag in Hannover, zei bondskanselier Merkel het bijna terloops – als kanttekening bij de gemeenplaats dat de Bondsrepubliek zich tot een immigratieland heeft ontwikkeld: ‘Moskeekoepels mogen niet demonstratief hoger worden gebouwd dan kerktorens.’..

Kerktorens vormen immers de fysieke uitdrukking van de Duitse Leitkultur – een omstreden begrip dat enige jaren geleden door de van oorsprong Syrische politicoloog Bassam Tibi is geïntroduceerd. En die Leitkultur moet ook voor de migranten richtsnoer zijn, aldus Merkel.

Haar partijgenoot Roland Koch, minister-president van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, bracht die zienswijze bij een eerdere gelegenheid nog duidelijker onder woorden: ‘Wij moeten bij migranten niet de indruk wekken dat verschillende culturen in een multiculturele samenleving hetzelfde gewicht hebben. Niet moskeeën, maar kerktorens geven onze identiteit gestalte.

Juist omdat er in veel islamitische landen geen kerken bestaan, juich ik het bestaan van moskeeën in Duitsland toe. Maar ons land wordt gekarakteriseerd door het geluid van kerkklokken, en niet door de oproep tot gebed vanaf de minaret.’

Koch, die in 2000 met de leuze Kinder statt Inder tegen arbeidsmigratie opponeerde, vertolkte de gevoelens van veel Duitsers – van wie tweederde bij een van de christelijke kerken is aangesloten. Voor de meesten van hen is de multiculturele samenleving een abstract verschijnsel, waarvan zij vooral in de media kennis nemen. Moskeeën echter, maken het verlies van culturele homogeniteit tastbaar. Daaraan worden veel Duitsers liever niet herinnerd. Zij ervaren de islamitische gebedshuizen als een te nadrukkelijke demonstratie van islamitisch zelfbewustzijn.

Dit verklaart het verzet dat op verschillende plaatsen in Duitsland is gerezen tegen de bouw van moskeeën. In het Oost-Berlijnse stadsdeel Heinersdorf heeft de bevolking vergeefs geprobeerd de bouw van een moskee te verhinderen.

Vooral de twaalf meter hoge minaret moest het ontgelden. In de Münchense voorstad Sendling ageert de CSU tegen het ontwerp van een moskee (met twee 41 meter hoge minaretten) die als een manifestatie van wedijver met de er tegenover liggende kerk wordt ervaren.

Ook in Keulen leven bezwaren tegen de omvang en ‘imperiale uitstraling’ van de te bouwen centrale moskee.

Duitsland telt momenteel 159 als zodanig herkenbare moskeeën. Nog eens 184 moskeeën verkeren in staat van wording. Er leven zo’n 3,5 miljoen moslims in Duitsland (ruim vier procent van de bevolking). Jaarlijks bekeren ongeveer duizend Duitsers zich tot de islam.

De verhouding tussen de christelijke kerken en de islamitische organisaties is nogal kil. De Duitse bisschoppenconferentie heeft vorig jaar bepaald dat sloop van rooms-katholieke gebedshuizen ‘die aan de eredienst zijn onttrokken’ de voorkeur geniet boven overdracht aan een islamitische gemeente.

De evangelische bisschop Wolfgang Huber heeft de islamitische geloofsgemeenschap nadrukkelijk uitgesloten van de oecumene en van de joods-christelijke dialoog.

Tijdens de jongste evangelische Synode in Dresden bood Huber de moslims weliswaar ‘goed nabuurschap’ aan, maar spoorde hij hun tevens aan tot meer openheid en zelfkritiek.