Chávez kan ook goed verliezen

Het referendum over de grondwet heeft Chávez niet gewonnen. Maar heeft de Venezolaanse president daarmee ook echt verloren?..

Hugo Chávez kan dus ook verliezen. Tien keer heeft de lawaaiige leider van Venezuela zich sinds 1998 aan verkiezingen en referenda onderworpen, en pas de tiende keer is het misgegaan. Het referendum van zondag, over een karrevracht wijzigingen in de grondwet, verloor hij weliswaar met slechts een handvol stemmen (50,7 tegen 49,3 procent), maar bij zo’n uitspraak telt maar een ding. Het is ja of het is nee.

Voor het eerst is heel Venezuela een moment onverdeeld tevreden: de oppositie is blij omdat zij eindelijk eens gewonnen heeft en het Chávez-kamp omdat de nederlaag minimaal is – en het erkennen daarvan het democratisch imago opvijzelt. ‘Venezuela is een levende democratie’, verklaarde Chávez opgewekt.

Rosales
De oppositie heeft het referendum niet gewonnen omdat haar eigen aanhang zo gegroeid is. Het ‘Nee’ kreeg zo’n 300 duizend stemmen meer dan oppositiekandidaat Rosales bij de presidentsverkiezingen vorig jaar binnensleepte. Maar Chávez, die toen moeiteloos won, verspeelde liefst drie miljoen stemmen. Trouwe supporters, mogen we aannemen, die echter niet warm lopen voor zoiets ingewikkelds als het aanpassen van artikelen in de grondwet.

Chávez kwam nog geen 20 duizend stemmen tekort om zijn omstreden ‘socialisme van de 21ste eeuw’ door te drukken. Dat is niet veel, gezien het massale offensief van vrijwel alle Venezolaanse (en buitenlandse) media tegen de plannen die de weg zouden vrijmaken voor een ‘onvervalste dictatuur’.

De kern was een toenemende concentratie van macht in handen van de president, al lag in de campagne van de tegenstanders de nadruk op de mogelijkheid van onbeperkte herverkiezing. Dat is wat zo ongeveer elke Latijns-Amerikaanse president voor elkaar probeert te krijgen, en niemand maakt bezwaar tegen het eindeloos aanblijven van Europese leiders als Thatcher, Kohl, González of Balkenende.

Nederlaag?
Het is de vraag of de nederlaag van Chávez ook werkelijk een nederlaag is. De grondwetswijzigingen hadden de kritiek op de autoritaire leider in de halve wereld doen toenemen, terwijl hij zich nu een democraat in hart en nieren kan betonen. ‘Ik heb niets weggegeven, u heeft het gewonnen’, zei hij genereus. ‘Doe er uw voordeel mee en besef dat u geen staatsgrepen nodig heeft om mij te verslaan.’

Maar dat betekent allemaal natuurlijk niet dat Venezuela van hem af is. De krantenkop Adios Chávez die gisteren in Caracas opdook, was dan ook volslagen onzinnig. In december 2006 werd hij voor zes jaar tot president herkozen. Chávez heeft dus nog tot eind 2012 de tijd om een andere list te verzinnen.

‘Het is ons niet gelukt’, beaamde Chávez zondagnacht, om er direct aan toe te voegen: ‘voor het moment’. Die identieke woordjes gebruikte hij na het mislukken van zijn staatsgreep in 1992, en een paar jaar later boekte hij een daverende verkiezingsoverwinning. Hugo Chávez zal voorlopig zijn mond nog niet houden.