John Zaritsky gaat het liefst tegen Amerikaanse politieke stroming in

Is zijn missie mislukt? De Canadese documentairemaker John Zaritsky aarzelt even. ‘Nee, niet mislukt. Maar nog niet geslaagd.’..

Als we voor God spelen door te vroeg geboren baby’s in leven te houden, door orgaantransplantaties uit te voeren, of door mensen met de spierziekte ALS aan te sluiten op beademingsapparatuur... Waarom mogen we dan niet voor God spelen om een einde te maken aan iemands lijden?

Met The Suicide Tourist wil John Zaritsky vooral de Amerikaanse kijkers de vraag van ALS-patiënt Craig Ewert (59) voorleggen. Maar uitgerekend in de VS is er geen belangstelling. Filmfestivals en omroepen blieven de documentaire niet. En de Amerikaanse financier, die zich nota bene eerder meldde dan de Canadese, trok zich ineens terug. De Oscarwinnaar (Just another missing kid, 1982) die met zijn films liefst tegen de politieke stroming in gaat: ‘In het tijdperk van George Bush maakt de christelijke minderheid uit wat de meerderheid mag.’

In The Suicide Tourist legde Zaritsky de laatste vier dagen van het leven van de Amerikaanse wetenschapper Ewert vast. Hij wil eigenlijk niet dood. ‘Ik ben de ziekte zat, niet het leven’, zegt hij, terwijl hij naar adem hapt. Hij wil vredig sterven, ‘op een manier zoals de meeste mensen dat doen’. Hij heeft op een bepaalde manier haast. Hij wil het risico vermijden niet meer te kunnen slikken, want dan kan hij het dodelijke drankje niet innemen.

Om te sterven moet Ewert naar Zürich, Zwitserland, het enige land waar buitenlanders daarbij kunnen worden geholpen. Vrijwilligers van Dignitas (‘menswaardig leven, menswaardig sterven’) doen aan stervensbegeleiding in woningen die daarvoor speciaal zijn ingericht. Sinds 1998 is 715 keer hulp aan buitenlanders geboden.

‘Zelfmoordtoerist’ is een Zwitsers neologisme. Net zoals ‘Zürich’ wereldwijd het synoniem voor de dood is geworden. Het dilemma waar het de liberale Zwitsers inmiddels voor heeft geplaatst, is niet in beeld gebracht. Hulp bij zelfdoding is één, buurtbewoners beginnen te protesteren tegen de stoet aan ambulances, lijkwagens en politie die met regelmaat voorrijdt. Dignitas is voor een nieuwe locatie al naar een industriewijk doorverwezen.

Zaritsky spreekt consequent over ‘assisted suicide’. Bij euthanasie is het de arts die de dodelijke injectie geeft. In Zürich schrijft de arts de benodigde medicamenten voor, maar blijft verder uit beeld. De patiënt moet het zelf innemen.

Zaritsky is gedreven, noemt zich een uitgesproken voorstander van ‘assisted suicide’, heeft een missie. ‘Noord-Amerika moet het debat voeren. In Europa, en zeker in Nederland, is men verder.’ Daarom volgde hij ook George en Betty Coombias (beiden 71). ‘Dat is heel erg bewust gedaan. Ik wil het debat naar de uiterste grens oprekken. Hij heeft ernstige hartproblemen, maar zij is kerngezond. Ze willen samen uit het leven stappen. Ze zijn beiden heel onafhankelijk, maar kunnen tegelijkertijd niet zonder elkaar. Een ongewoon liefdesverhaal.’ George en Betty Coombias vangen in Zürich bot. Omdat de wetgeving inmiddels is verruimd, verwacht Zaritsky dat het stel zeker teruggaat.

Met The Suicide Tourist snijdt Zaritsky een onderwerp aan dat hij al eens eerder in beeld heeft gebracht. Vijftien jaar geleden in An appointment with death, over euthanasie in Nederland. ‘Ik doe een onderwerp nooit twee keer, maar deze film heeft mijn ideeën versterkt. Ewert zegt het zo sterk als hij het heeft over ‘voor God spelen’. Je ziet hetzelfde in het abortusdebat. Om wiens lichaam gaat het, en wie heeft daar zeggenschap over, de individu of de staat? En dan heeft een kleine religieuze minderheid meer invloed dan de meerderheid. Want niet alleen in Canada, ook in de VS is in de peilingen wel een meerderheid voor hulp bij zelfdoding of euthanasie.’