Een duidelijk nee tegen de militairen

De Turkse kiezers besloten zondag dat premier Erdogan zijn karwei mag afmaken. Ze zeiden nee tegen de militairen...

De uitslag van de Turkse parlementsverkiezingen mag dan niet zo verrassend zijn, één ding is zondag duidelijk geworden: het ingrijpen van de machtige strijdkrachten – die zelf benoemde hoeders van de seculiere republiek – in het kiezen van een nieuwe president heeft averechts gewerkt.

De Turkse kiezer heeft laten zien zijn buik vol te hebben van een ongecontroleerde macht die in zijn eentje bepaalt wat goed is voor het land. Toen eind april de regerende AKP van premier Tayyip Erdogan minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Gül voordroeg als haar presidentskandidaat, stond het seculiere establishment op zijn achterste benen.

Deze elite, die bestaat uit de strijdkrachten, de rechterlijke macht en een flink deel van de ambtenarij, zag in Gül en diens behoofddoekte vrouw Hayrünisa een acuut gevaar voor het voortbestaan van Turkije. Erdogan – die aanvankelijk zelf president wilde worden, maar zich vanwege de te verwachten tegenstand terugtrok – en zijn partij worden ervan verdacht de sharia te willen invoeren.

De strijdkrachten verspreidden via hun officiële website een onomwonden waarschuwing dat zij zouden ingrijpen indien een presidentskandidaat (lees: Gül) niet beschikte over de vereiste seculiere gezindheid. Deze boodschap heet in de wandeling het E-memorandum.

Ironisch genoeg heeft het E-memorandum de AKP eerder versterkt dan verzwakt. ‘Zonder deze actie van de strijdkrachten zou de AKP niet in staat zijn geweest deze zege te behalen, meent een politieke waarnemer in Ankara.

De gezaghebbende commentator Hasan Cemal zei op televisie dat de verkiezingsuitslag ‘het Memorandum van de kiezer was’.

Wat valt er van de volgende regering-Erdogan te verwachten? Zal zij na de stagnatie van het afgelopen jaar haar pro-Europese koers hervatten? En, wellicht nog een belangrijker vraag: zal de AKP na de jongste overwinning zich opeens ontpoppen als een partij die Turkije inderdaad in de richting van de sharia duwt, zoals de oppositie niet moe wordt te herhalen?

Er is geen enkel redelijk bewijs dat Erdogan c.s. dat willen, laat staan kunnen in het Turkije van vandaag. De fundamentalistische Gelukzaligheidspartij (Saadet) is dood na zondag, wat inhoudt dat echte islamisten nauwelijks meetbare steun hebben in het land.

Ofschoon uit onderzoek is gebleken dat het overgrote deel van de Turken heel tevreden is met de seculiere republiek en de sharia geheel afwijst, is de polarisatie gigantisch. Diegenen die op de AKP heben gestemd, zien het evenwel niet gebeuren dat de sharia wordt ingevoerd.

De overwinning van de AKP schept een bijzondere verantwoordelijkheid voor Erdogan. Daarom is het verstandig dat hij gisteravond zijn aanhangers opriep niet te triomfantelijk te zijn. ‘Jullie vreugde moet andersdenkenden niet kwetsen.’

En daarom is het verstandig als hij een nieuwe presidentskandidaat van de AKP uitzoekt die ook aanvaardbaar is voor de seculiere oppositie, in en buiten het parlement.

Want dan kan hij de strijdkrachten opnieuw de wind uit de zeilen nemen. Daarvoor heeft hij zondag permissie gekregen van de kiezer.