Vrijlating media-overwinning Hamas

Wat zal langer beklijven bij de Palestijnen, de veiligheid die Hamas biedt of het salaris dat Fatah betaalt?..

Het venijn kwam uit Ramallah, op de Westelijke Jordaanoever. ‘We kijken naar een film waarin de wegen van de dieven van Gaza zich ineens scheiden. De ene beweert eerlijk en moedig te zijn en zegt dat de ander de slechterik is. Met dit spel houdt Hamas niemand voor de gek.’ Aldus Yasser Abed Rabbo, adviseur van de Palestijnse president Mahmoud Abbas en Fatah-veteraan van het Israëlisch-Palestijnse vredesproces.

De jubel kwam uit Damascus, in Syrië. ‘We zijn erin geslaagd het hoofdstuk dat het imago van ons volk ernstig heeft geschaad, af te sluiten. Alan Johnston is vrijgekomen door de inspanningen van Hamas. Het laat het verschil zien tussen het tijdperk waarin een groep (Fatah, red.) anarchie aanmoedigde en de huidige toestand waarin Hamas probeert veiligheid te brengen.’ Aldus Khaled Meshaal, de in ballingschap verblijvende leider van het Hamas-politbureau.

De vrijlating van Alan Johnston uit de handen van het Leger van Islam was woensdag een mediagenieke overwinning voor Hamas in de harde machtsstrijd met Fatah. Het beeld van de ontbijttafel in Gaza-Stad met de lachende BBC-correspondent omringd door de lachende leiders van de islamistische beweging gaf één boodschap af: als Hamas iets wil, krijgt het dat ook voor elkaar.

Het brengen van veiligheid voor de bewoners én de bezoekers van de Gazastrook is het belangrijkste agendapunt van de islamisten, sinds de Hamas-milities in juni de Fatah-elite met geweld hebben verjaagd. Het is ook vrijwel het enige dossier waarop de islamisten in het verpauperde Gaza vooruitgang kunnen boeken. Hiermee hopen ze de harten van de Palestijnen en de buitenlanders te veroveren.

President Abbas had de Palestijnen woensdag iets anders te bieden. De door hem geïnstalleerde ‘noodregering’ heeft voor het eerst in zeventien maanden volledige salarissen uitbetaald aan de 165 duizend ambtenaren van de Palestijnse Autoriteit. De opheffing van de boycot door Israël en het Westen maakte dat mogelijk. De vraag is straks welke verworvenheid langer beklijft: de veiligheid van Hamas of het salaris van Fatah.

Hoe de vrijlating van Alan Johnston precies tot stand is gekomen, blijft, zoals vaak bij ontvoeringen, tamelijk vaag. De BBC-correspondent zei zelf: ‘Na drie jaar ken ik Gaza zo goed dat ik weet dat zaken daar nooit tot de bodem zijn uit te zoeken.’

Duidelijk is dit. Hamas heeft in drie weken de druk opgevoerd op het Leger van Islam, een jihad- en ook maffia-achtige militie van de Dagmoush-clan. Hamas-strijders hadden enkele familieleden opgepakt; ook hadden zij de Sabra-buurt, waar de clan woont, met scherpschutters en checkpoints in de tang genomen.

De dreiging lijkt in combinatie met een amnestieregeling en een fatwa (religieus decreet) van een geconsulteerde imam de doorslag te hebben gegeven. De Dagmoush-clan mag van Hamas zijn wapens behouden, zolang die worden ingezet voor de strijd tegen Israël. Gevraagd naar wat er met Johnston moest worden gedaan, heeft een door de ontvoerders hoog geachte imam bevolen dat hij moest worden vrijgelaten. Zo heeft het Leger van Islam het gevoel gekregen geen gezichtsverlies te lijden.

Maar achter de onderhandelingen over de vrijlating van Alan Johnston gaat meer schuil. De Dagmoush-clan was lang op de hand van Hamas – hun schutters opereerden een jaar geleden vermoedelijk als huurmoordenaars voor de islamisten in hun strijd met Fatah. Maar ze raakten gebrouilleerd, nadat Hamas-strijders twee clanleden hadden doodgeschoten. De clan, in Gaza berucht vanwege afpersingspraktijken, raakte verder geïsoleerd toen familieleider Mumtaz Dagmoush gecharmeerd raakte van de jihad-ideologie van Al Qaida en zich een emir in Gaza-Stad waande.

Hamas is er veel aan gelegen de Dagmoush-clan en zijn militie Leger van Islam weer binnenboord te krijgen. De islamisten willen zo bijvoorbeeld laten zien dat zij niets van Osama bin Laden-epigonen willen weten. Geen internationale jihad voor Hamas, maar alleen nationale strijd voor een Palestijnse staat - en daar ligt een verband met die andere ontvoering in de Gazastrook, van de Israëlische korporaal Gilad Shalit.

De spectaculaire tunnelaanval op Israël waarbij Shalit is ontvoerd, was een gezamenlijke operatie van Hamas, het Leger van Islam en de Volksverzetscomités. Over een gevangenenruil met Israël wordt al meer dan een jaar via-via onderhandeld – met zo’n ruil hoopt Hamas verder aan prestige te winnen.

Het is onduidelijk waarom de deal steeds is misgelopen. Maar met de vrijlating van Johnston hebben de islamisten in ieder geval laten weten dat alle betrokken Palestijnse partijen weer op één lijn staan. De boodschap kan daarvan zijn dat Hamas ook klaar is voor een akkoord over Shalit.