Gedoemde onderzeeër mogelijk boven water

De Titanic is het niet, maar het wrak van de Australische onderzeeër AE2 heeft in het thuisland bijna evenveel ophef veroorzaakt als dat van het trotse passagiersschip....

Het wrak van de AE2 werd in 1998 ontdekt door de Turkse historicus Selçuk Kolay. Een Australisch duikteam bezocht recentelijk het schip, dat zich wonderlijk genoeg in heel redelijke staat bevindt. Reden voor een groep enthousiastelingen om te proberen de AE2 aan de vergetelheid te ontrukken.

Leden van het Submarine Institute of Australia, een particuliere organisatie die zich bezighoudt met onderzeeboten in de ruimste zin des woords, maken zich sterk voor het behoud van de AE2. De gepensioneerde commodore van de Australische marine Terry Roach meldt telefonisch vanuit Australië dat de romp in goede staat verkeert, ofschoon delen van de buitenkant zijn beschadigd door de sleepnetten van vissers.

‘Die goede staat heeft te maken met het feit dat op die diepte het water zuurstofarm is, zodat er relatief weinig roestvorming is. Bovendien is de AE2 deels bedekt met een laag modder, wat een beschermende werking heeft.’

Toekomst
Roach ziet een aantal opties voor de toekomst van de AE2. ‘Je kunt helemaal niets doen, maar het is technisch ook mogelijk het wrak te lichten en te verplaatsen naar ondiep water. Je zou er dan een monument van kunnen maken, zoals de Amerikanen hebben gedaan met het wrak van het oorlogsschip Arizona in Pearl Harbor.’

Een andere optie is het schip te lichten en te plaatsen in een zoutwatertank. Zou de AE2 worden blootgesteld aan de buitenlucht, dan zou het snel uit elkaar vallen. Volgens Roach is elke operatie kostbaar en de vraag is waar dat geld vandaan moet komen. Een bergingsoperatie kost naar schatting 6 tot 12 miljoen euro.

Er is in Australië ‘geen politieke wil om dit te doen’, volgens Roach en in Turkije is berging van de AE2 ook niet echt het gesprek van de dag. ‘Ofschoon Turkse diplomaten hier in Australië zeer hulpvaardig zijn’, zo zegt de oud-marineofficier.

Het verhaal van de AE2 leest als een jongensboek. De onderzeeër moest de aandacht afleiden van de Geallieerde invasie van het schiereiland van Gallipoli, die tot doel had door te stoten naar Istanbul en zo het Ottomaanse Rijk – dat aan de zijde van de Duitsers vocht – te laten capituleren.

Maar evenals de invasie zelf liep ook de missie van de AE2 uit op een heldhaftige mislukking. De bemanning bracht uiteindelijk zelf het schip tot zinken en moest de rest van de oorlog in Turkse krijgsgevangenschap uitzitten.

Commando
De onderzeeboot stond onder commando van luitenant ter zee Henry Stoker. Op de avond van de landing bij Gallipoli op 24 april 1915 kreeg Stoker de opdracht de AE2 door de Turkse mijnenvelden in de Dardanellen te manoeuvreren en daar Turkse oorlogsschepen aan te vallen. Hij slaagde erin ongedeerd de blokkades te passeren en wist een Turkse kruiser te torpederen.

De AE2 werd echter door andere Turkse schepen opgemerkt en achtervolgd. Ze werd bovendien geraakt door artillerievuur van een fort. Het kat-en-muisspel duurde enkele dagen. Telkens als de AE2 opdook, werd ze ontdekt en bestookt door vijandelijke schepen. Op 29 april was het spel ten einde: de AE2 was zodanig beschadigd dat ze niet meer kon duiken of torpedo’s afvuren. De torpedojager Sultan Hisar schoot drie gaten in de wand van de machinekamer.

Opdracht
Stoker gaf de bemanning opdracht het schip te verlaten en bracht de onderzeeër tot zinken. Ze werden opgepikt door de Sultan Hisar en krijgsgevangen gemaakt. Vier bemanningsleden stierven in een Turkse gevangenis.

Krijgen de Australiërs het schip ooit nog te zien? Commodore Terry Roach: ‘In april volgend jaar bieden we een rapport aan over de staat van het schip aan de regeringen van Australië en Turkije. De politiek moet dan beslissen wat er met de AE2 gaat gebeuren.’