Tutoyeren in Duitsland dankzij komst van Ikea

Ooit gaapte tussen het Duitse ‘Du’ en ‘Sie’ een wereld van verschil. Mensen die onderling geen intieme betrekkingen onderhielden, spraken elkaar in beginsel met u aan....

Er waren enkele uitzonderingen op deze regel: schoorsteenvegers, daklozen, brandweermannen, militairen met dezelfde rang, zenderamateurs en leden van de SPD mochten elkaar tutoyeren. Maar het hóefde niet. ‘Doe jij maar wat u goeddunkt’, zei de vroegere SPD-leider Herbert Wehner ooit tegen een eenvoudige partijgenoot die kenbaar had gemaakt te willen dutzen.

Voor de overgang van Sie naar Du golden overzichtelijke regels. Het ‘aanbieden van het Du’ was voorbehouden aan ouderen, aan hoger geplaatsten en aan vrouwen (voorzover deze ouder en hoger geplaatst waren). De vroegere bondskanselier Helmut Kohl ging dus meervoudig in de fout toen hij tegen de vijf jaar oudere Margaret Thatcher zei: ‘You can say you to me’.

Sinds een paar jaar verliest het Sie in een onbeheersbaar tempo terrein. Deze ontwikkeling werd, aldus de taaldeskundige Alex Rühle, krachtig bevorderd door het Zweedse warenhuisconcern Ikea. Dat verlangt niet alleen van de werknemers dat zij elkaar dutzen, maar benadert ook potentiële klanten met ‘dubbele indiscreties’ als: ‘Wanneer heb jij eigenlijk voor het laatst een nieuw matras gekocht?’

Deze ongepaste kameraadschappelijkheid heeft zich, aldus Rühle, als een veenbrand over het Duitse taalgebied verspreid. Talkshow-presentatoren spreken beroemdheden met Du aan om te suggereren ‘dat ze ’s zomers op het strand een badhanddoek delen’. De publiekscampagne waarmee het WK voetbal werd begeleid, heette ‘Du bist Deutschland’. Bedrijven proberen een familiegevoel of een angelsaksisch elan te creëren door het Du voor te schrijven. Deze trend heeft inmiddels zelfs de behoudende bancaire sector bereikt: de Neurenbergse Teambank heeft het Sie afgeschaft. De hoogste baas heet Theo.