Waarschijnlijk de briljantste van zijn hele generatie

Journalist, politicus en profeet; de Fransman Jean-Jacques Servan-Schreiber die maandag op 82-jarige leeftijd is overleden, was het alledrie...

Buiten Frankrijk stond Jean-Jacques Servan-Schreiber vooral bekend als de schrijver van de bestseller Le Défi Américain (De Amerikaanse Uitdaging). ‘JJSS’, zoals hij vaak werd aangeduid, hield in 1967 de Europeanen voor dat de Verenigde Staten stilletjes via hun multinationals bezig waren alle economische, en daarmee politieke macht naar zich toe te trekken.

Maar anders dan zijn tijdgenoot en politieke vijand Charles de Gaulle, de toenmalige president van Frankrijk, was dat voor hem geen reden de VS tot boeman te verklaren. Integendeel, hij bewonderde de VS om hun vitaliteit en inventiviteit. Hij hield zijn Europese lezers voor dat het de hoogste tijd was in actie te komen. Uitvoerig voorspelde hij het groeiende belang van informatietechnologie, royaal voordat anderen op dat idee kwamen. De alarmbel, die hij in niet misse bewoordingen luidde, klonk door in alle Europese hoofdsteden.

In eigen land ontpopte de flamboyante JJSS zich niet alleen als een briljant journalist, maar ook als een gemankeerd politicus. Afkomstig uit een joods geslacht met belangen in de financiële pers presteerde hij het op 29-jarige leeftijd met succes het weekblad L’Express te lanceren. Hij omringde er zich met schrijvers als Jean-Paul Sartre en Albert Camus en politici als de latere president François Mitterrand en de linkse premier Pierre Mendès France.

JJSS introduceerde de onderzoeksjournalistiek in Frankrijk en liet de Fransen kennismaken met een tot dan toe ongekend harde debatstijl. ‘Moet De Gaulle worden gedood?’, luidde een van zijn fameuze omslagverhalen. Het antwoord was uiteraard ‘nee’, maar de toon was gezet.

Eind jaren zestig, toen zijn bestseller hem wereldberoemd had gemaakt en De Gaulle van het toneel was verdwenen, besloot de visionaire journalist zelf in de politiek te gaan. Hij zag zichzelf als de Franse variant op Kennedy, maar overspeelde zijn hand bij verkiezingen in Bordeaux. De gaullistische grootmacht Jacques Chalban-Delmas toonde zich oppermachtig. Enkele jaren later, in 1974, tilde zijn oude studievriend, de net verkozen president Valéry Giscard d’Estaing, hem de regering in. Maar dat avontuur duurde maar enkele weken, want JJSS was principieel tegenstander van kernproeven door de regering.

Hij was ‘waarschijnlijk de briljantste van onze generatie’, zo herdacht Giscard d’Estaing hem dinsdag. Dat is een niet gering compliment uit de mond van iemand, die doorgaans zichzelf superieur aan andere stervelingen acht.

Een van zijn laatste voorspellingen betrof de 21ste eeuw, die hij als ‘eeuw van de vrouwen’ aanduidde. Niet fysieke kracht telt nog langer, maar ‘de ontwikkeling van de mens met al zijn intellectuele en affectieve capaciteiten. Vrouwen hebben de flinkheid, de gulheid en het noodzakelijke perfectionisme. Zij zullen de architecten van de nieuwe wereld worden.’