Moldaviërs in de rij voor EU-paspoort

Ruim een miljoen inwoners van Moldavië, het stukje Roemenië dat zes decennia terug door Stalin werd ingepikt, hebben een Roemeens paspoort aangevraagd....

Een rood, rechthoekig stukje karton is in Moldavië het begin van een beter leven. Dat hopen althans al die Moldaviërs die in het grote postkantoor aan de brede, laat 19de-eeuwse Stefan de Grote-boulevard in de hoofdstad Chisinau over een rood karton gebogen zitten.

‘Ondergetekende, ingezetene van de Republiek Moldavië, geeft te kennen het Roemeense staatsburgerschap terug te willen.’

‘Ik ben als Roemeen geboren’, zegt Octavian, een gerimpelde, gebogen man van diep in de zeventig met heldere ogen. ‘Zestig jaar geleden werd ik gevangengenomen in de Sovjet-Unie. Mijn enige wens is als Roemeen te sterven’.

De meeste mensen hier zijn echter veel jonger. Zij werden geboren lang nadat Stalin Moldavië van Roemenië had afgesneden. Voor hen spelen niet alleen emotionele motieven: een Roemeens paspoort is per 1 januari ook een paspoort van de Europese Unie.

‘Wij hebben in Moldavië geen toekomst, we verdienen maar vijftig euro per maand’, zegt Ileana, een vrouw van midden veertig met wallen onder de ogen. ‘Mijn zus werkt al jaren illegaal in Italië in de bejaardenzorg. Ik zou daar graag legaal willen werken.’

Ileana heeft vier rode formulieren ingevuld: voor haarzelf, haar man en haar twee kinderen. Maar niet voor haar ouders die ooit Roemeense staatsburgers waren. ‘Die hebben toch niets meer aan een Roemeens paspoort’, zegt ze.

Op weg naar het staatsburgerschap zal zij wel hun geboorteaktes moeten overleggen. Wie klaar is met het rode karton, voegt zich in een van de lange rijen voor enveloppen en postzegels.

Het zijn de bekende lange rijen die je in nagenoeg alle Moldavische postkantoren aantreft, zelfs in de kleinste gehuchten. De Moldavische PTT heeft de afgelopen weken een recordomzet geboekt, net als de sluwerik die de rode formulieren in omloop bracht.

Want die zijn namelijk niet officieel. De Roemeense ambassade heeft Moldaviërs al gemaand zich niet te laten oplichten. Aanvragen kunnen ook op een wit blaadje uit een schrift worden gedaan.

Alle enveloppen gaan naar dezelfde plek: de Roemeense ambassade in Chisinau, Boekarest-straat 66. ‘Meer dan vierhonderdduizend rode kaarten hebben we de afgelopen weken binnengekregen’, zegt woordvoerder Florin Lencu, gezeten in de ontvangstkamer.

Lencu: ‘Bijna alle enveloppen bevatten meerdere aanvragen. Het gaat zeker om meer dan een miljoen mensen.’

Eén miljoen: dat is meer dan een kwart van de Moldavische bevolking en bijna de helft van de etnisch Moldaviërs, de ex-Roemenen. Lencu: ‘Je moet dit in een moreel en historisch licht zien. Deze mensen zijn gewoon Roemenen. Hun ouders en grootouders waren slachtoffers van Stalin. Zij ontwaakten tegen hun wil in de Sovjet-Unie’.

Enkele honderdduizenden Moldaviërs werken al tijden illegaal in de EU, vooral in Italië en Spanje. Hun uittocht vloeide mede voort uit het feit dat Brussel Moldavië de afgelopen jaren geen enkel zicht op toetreding bood.

Lencu wil best toegeven dat de stormloop ook te maken heeft met de Roemeense toetreding tot de EU. ‘De economische situatie is uitzichtloos. Mensen hebben hier geen enkel perspectief’.

Vanaf 1992 konden Moldaviërs wier ouders of grootouders in Roemenië waren geboren, in Boekarest de Roemeense nationaliteit bemachtigen. In de periode 1992-1995 was het een kwestie van een paar weken voor men een paspoort kreeg. Daarna werd het moeilijker. Na 1998 vergde het veel tijd, geld en inspanningen.

Desondanks liep het aantal in de moederschoot teruggekeerde Moldaviërs eind jaren negentig nog altijd in de honderdduizenden. Andere Moldaviërs, vooral ambtenaren, zagen echter destijds van een aanvraag af. De autoriteiten beschouwden het heimelijke bezit van een Roemeens paspoort als een overtreding.

Pas in 2002 werd een wet op de dubbele nationaliteit van kracht. Het regende meteen aanvragen. Maar paradoxaal genoeg hebben weinig mensen sindsdien nog een Roemeens paspoort bemachtigd.

‘Dit is de vierde keer dat ik het aanvraag’, zegt Victor (44), een oud-officier van het Sovjet-leger die een karige boterham verdient met zijn tot taxi verbouwde Lada, bouwjaar 1976. Victor is er, net als veel anderen, heilig van overtuigd dat de Moldavische autoriteiten ‘op bevel van de Russische schurken in Moskou’ de afgelopen jaren aanvragen hebben onderschept.

Gheorghe Budeanu, een kettingrokende commentator van de krant Timpul, ziet ook andere oorzaken. ‘Roemenië loopt aan de leiband van Brussel. Het mag echt niet zomaar de helft van Moldavië meenemen in de EU.

Daarnaast is het gewoon een feit dat Roemeense bureaucratieën inefficiënt zijn en dol zijn op smeergeld.’

Ambassade-woordvoerder Lencu ziet dat geheel anders: ‘Het is op dit moment gewoon een ingewikkelde procedure die drie tot vier jaar kan duren. Niemand is bij voorbaat kansloos’.

De huidige stormloop kwam op gang toen de Roemeense president Basescu er in juli uitflapte dat de procedure zal worden versimpeld. Basescu had Moldavië al in informele kring opgeroepen zich met Roemenië te herenigen en ‘samen de EU binnen te gaan’.

Toen de Moldavische president Voronin, een oude Sovjet-communist, verbolgen reageerde riep Basescu triomfantelijk dat Moldaviërs van harte welkom zijn. Meteen daarna verspreidde zich door het land het gerucht dat het staatsburgerschap nog maar een paar maanden kon worden aangevraagd. Een andere roddel was dat Roemenië maximaal honderdduizend paspoorten wilde uitdelen. Men moest er dus snel bij zijn.

‘Met feitelijke informatie heeft de stormloop weinig te maken’, zegt Gheorghe Budeanu. De commentator: ‘Het is deels massahysterie. Het ene gerucht volgt het andere op. De wijdverbreide hoop is dat Roemenië zoveel aanvragen niet kan weigeren. Maar niemand weet wat de Roemeense president echt kan of wil doen. Hij is een flapuit. Hij zegt iets, en een uur later is hij het weer vergeten. Het zou weleens kunnen dat hij een miljoen Moldaviërs valse hoop heeft gegeven’.

Lencu: ‘Het Roemeense parlement buigt zich deze herfst over de vereenvoudiging van de procedure. En we hebben geen kritiek gehad van Brussel op ons beleid’.