Mediterraan klimaat komt dichterbij

In Nederland is de tweede hittegolf van deze zomer een feit. Het lijkt de voorbode van de door wetenschappers aangekondigde klimaatveranderingen....

Gebarsten aardkorsten, droogvallende rivierbeddingen, bos- en heidebranden en het verbod op het bespuiten van tuinen en het beregenen van de landbouwgewassen. Europa zucht onder de aanhoudende droogte en waterschaarste. Hoe lang verdragen de landen rond de Middellandse Zee nog de enorme toeloop van de waterverslindende toeristen?

Zuidoost-Engeland beleeft de ernstigste droogte sinds honderd jaar. De cijfers laten zien dat het in Londen nu droger is dan in Istanbul. Burgemeester Ken Livingstone van de Britse hoofdstad heeft zijn eerste maatregelen al getroffen. De tuinen mogen niet langer worden besproeid en de aanpak van het door de Britten zo geliefde gardening moet worden veranderd.

Als het aan Livingstone ligt, verdwijnen de clematis, de rozen, en de weelderige seringen uit de tuinen om plaats te maken voor planten die weinig water slurpen, zoals de sleutelbloem en de bijvoet. Het wordt – nu Engeland opschuift naar een meer mediterraan klimaat – trouwens tijd dat de Britten de exotische plantensoorten leren koesteren.

Op de jaarlijkse Hampton Court Palace-bloemenshow heeft Livingstone zijn naam verbonden aan de op de klimaatverandering toegesneden sunshine garden. Alles is ingericht op waterschaarste, dus prijkt prominent een regenton in de showtuin en zijn droogteminnende planten ruim voorhanden. Voorts houdt een rottend plantendek het water vast en is er plaats voor gravel, dat dezelfde functie heeft.

Onderbelicht blijft vaak dat landen met een grote toeristische sector ook vreemde pieken hebben in hun energie- en waterverbruik. Zo gebruiken toeristen veel meer water dan de plaatselijke bevolking, meldt het Wereld Natuur Fonds deze maand in het rapport Droogte in het Middellands Zeegebied. Een toerist in Portugal, Spanje, Italië, Griekenland en Turkije heeft 300 tot 800 liter per dag nodig. Op de Balearen gebruiken toeristen in het hoogseizoen soms wel tot eenvijfde van wat de lokale bevolking in een jaar opmaakt.

Daar komt bij dat in deze landen ook steeds meer golfbanen worden aangelegd, en dat zijn van oudsher echte ‘watervreters’. Elke golfbaan gebruikt het equivalent van de waterconsumptie van een stad met 150 duizend inwoners. Spanje heeft 276 golfbanen en nog 150 stuks in de bestemmingsplannen opgenomen.

Het is zonneklaar. De natuur in de landen rond de Middellandse Zee kan de opeenvolgende droogteperioden niet meer aan. Het Wereld Natuur Fonds waarschuwt in zijn rapport voor de gevolgen van droogte op de kwaliteit van het landschap en het water. De erosie wordt versneld, bosbranden zullen vaker voorkomen, en flora en fauna worden bedreigd.

In perioden van droogte daalt het waterniveau, waardoor de watertemperatuur stijgt. Tientallen tonnen dode vis werden na de droogte van vorig jaar gevonden in Portugese en Spaanse spaarbekkens en stuwmeren.

Wel heeft de stijgende watertemperatuur van de Middellandse Zee nieuwe vis- en schelpdiersoorten aangetrokken langs de Franse kust. De grote beerkreeft komt uit de Egeïsche zee. De pauwgirelle is een kleurige lipvissoort die vanuit de Azoren en de Adriatische zee naar Frankrijk is getrokken.

Op het vasteland zullen bosbranden steeds vaker optreden door de vergaande verdroging en hogere temperaturen. Over ruim veertig jaar zullen bosbranden in het zuiden van het gebied ronde de Middellandse Zee het hele jaar door kunnen voorkomen.

Het Spaanse budget om bosbranden te voorkomen en te doven, is sinds vorig jaar verdrievoudigd. Portugal kende in 2005 de grootste droogte tot nu toe. Toen werd 325 duizend hectare door bosbranden in de as gelegd. Bij de branden kwamen 21 mensen om het leven.

Deze zomer is de temperatuur in sommige delen van Portugal al gestegen tot 42 graden Celsius. Het vuur grijpt ook nu weer om zich heen. Begin juli kwamen zes brandweermannen om het leven toen zij een bosbrand probeerden te bestrijden.