Litouwen is corrupte politieke elite zat

Deze aanval op de zittende machthebbers in Litouwen heeft de pas een jaar oude Arbeidspartij van de populist Viktor Uspaskich (45) twee weken geleden in één klap tot de grootste partij gemaakt. Voorlopig althans, want de tweede ronde van de parlementsverkiezingen wordt zondag gehouden. Dan wordt de tweede helft van de 141 parlementszetels verdeeld.

In de eerste ronde haalde de Arbeidspartij 28,6 procent van de stemmen. Van de 50 procent die de centrumlinkse coalitie van premier Algirdas Brazauskas (72) vier jaar geleden behaalde, is net 20 procent over.

Deze tussenstand kan zonder meer revolutionair worden genoemd. Litouwen is dit jaar lid geworden van de Europese Unie en de NAVO, en heeft een van de snelst groeiende economieën van Europa. En toch stemt dat kennelijk niet tevreden.

Analisten zeggen dat de Arbeidspartij haar stemmen dankt aan het feit dat de Litouwse kiezer zich arm voelt, bang is voor de vrijemarkteconomie en de gevestigde politieke partijen beschouwt als elitair en corrupt. Daarmee wordt ook de lage opkomst (minder dan 50 procent) van de eerste ronde verklaard.

De kiezer bleef weg of 'wierp zich in de armen van een nieuwe redder', schrijft het dagblad Lietuvos Rytas, uit afkeer van de politiek na het ontslag, in april, van president Rolandas Paksas. Die wordt ervan beschuldigd banden met de Russische mafia te hebben.

Paksas vertrok pas toen door het parlement alle juridische procedures waren uitgevochten. Dat heeft het aanzien van de politiek geen goed gedaan, zoals Uspaskich beseft. 'Onze kracht zit 'm in de idealistische mensen in onze partij. Ze zijn niet verpest door macht en corruptie', zo legde hij de winst uit.

Veel Litouwers hebben het idee dat de levensstandaard twintig jaar geleden aanzienlijk hoger was. Met de belofte van hogere lonen en pensioenen en lagere belastingen en energieprijzen heeft Uspaskich stemmen weten te trekken. Maar de nieuwe Litouwse held is niet onomstreden. De multimiljonair heeft zijn geld mede verdiend door gasimport, waarvoor Litouwen afhankelijk is van Rusland. Zijn tegenstanders vrezen dat Rusland via Uspaskich (in Rusland geboren) zijn invloed wil houden. Maar hij heeft gezegd dat hij de banden met de EU wil aanhalen.

Uspaskich staat in Litouwen bekend als Meneer Augurk, waarmee wordt verwezen naar een van de bedrijven van zijn imperium, dat vooral voedsel produceert. In het stadje Kedainiai werken vierduizend mensen voor hem, verdeeld over dertig bedrijven. Zijn vermogen wordt op 130 miljoen euro geschat.

Zijn dorpsgenoten dragen hem op handen. Uspaskich zelf over zijn afkomst: 'Iemand is niet verantwoordelijk voor de plaats waar hij wordt geboren; zijn eerlijkheid en zijn competentie hangen daar niet van af.'