Bush vindt afluisteren van burgers 'broodnodig'

President Bush heeft zaterdag 17 december onomwonden toegegeven dat hij in 2002, in strikt geheim en wettelijke regels omzeilend, de Nationale Veiligheidsdienst opdracht heeft gegeven internationaal telefoon- en e-mailverkeer van een onbekend aantal Amerikanen af te luisteren. Bush sprak van 'een broodnodig wapen in onze oorlog tegen het terrorisme'....

De Amerikaanse wet schrijft voor dat de overheid eerst bij een bijzondere rechter langs moet voordat het doen en laten van eigen burgers mag worden gevolgd. Bush heeft nooit om die rechterlijke toestemming laten vragen.

The New York Times had vrijdag als eerste melding gemaakt van het bestaan van de geheime afluisterpraktijken. Het leidde prompt tot een golf van kritiek; de president greep zijn wekelijkse radiopraatje aan voor de tegenaanval.

'Ik heb de Nationale Veiligheidsdienst de bevoegdheid gegeven, in overeenstemming met de Amerikaanse wetgeving en de Grondwet, de internationale communicatie te onderscheppen van mensen van wie bekend is dat zij banden hebben met Al Qa'ida en aanverwante terroristische organisaties. De activiteiten die ik heb goedgekeurd maken het waarschijnlijker dat moordenaars zoals de kapers van 11 september op tijd worden herkend en opgespoord.'

Het gebeurt zelden dat een Amerikaanse president het bestaan van een geheim programma publiekelijk erkent. Het wekelijkse radiopraatje was al opgenomen - het ging over het succes van de Iraakse verkiezingen - toen het Witte Huis besloot het roer om te gooien. Bush sprak zaterdag rechtstreeks vanuit het Witte Huis. Televisiezenders waren uitgenodigd de radiovoordracht op beeld vast te leggen.

'De Amerikaanse burgers verwachten van mij dat ik alles doe wat in mijn macht ligt onder het beslag van onze wetgeving en de Grondwet om hen en hun burgerlijke vrijheden te beschermen', zei Bush. 'Dat is precies wat ik zal blijven doen zolang ik president ben van de Verenigde Staten.'

De geharnaste en snelle reactie van de president werd van verschillende kanten uitgelegd als een poging de critici van het geheime programma, en met name de Democraten, neer te zetten als lui die onverantwoord omgaan met het lot van Amerika. Maar in Democratische kring werd erop gewezen dat onder bestaande wetgeving de rechterlijke macht noodbevoegdheden kan toestaan aan bestuurders - in het geheim. Er bestond voor Bush geen reden om de rechter buiten het afluisterproject te houden.

De Democratische senator Leahy zei: 'De regering-Bush schijnt te geloven dat ze boven de wet staat.' En zijn Democratische collega Feingold: 'Het is president George Bush, niet koning George Bush.' Senator Reid, de leider van de Democratische minderheid, en senator Specter, de Republikeinse voorzitter van de Justitiecommissie, vroegen om hoorzittingen over het afluisterprogramma.

De politieke opwinding over het geheime afluisteren komt de regering ongelegen. De Senaat blokkeerde vrijdag de herbevestiging van de Patriot Act, een antiterreurwet die op 31 december verloopt. De kritiek op de wet luidt dat de balans tussen zorg voor de nationale veiligheid en bescherming van de individuele vrijheden zoek is geraakt. Verschillende senatoren zeiden dat hun tegenstem mede was ingegeven door de onthullingen over het afluisteren.

Zondag bracht vice-president Cheney een bliksembezoek aan de troepen in Irak. Hij gaf te kennen dat de Iraakse verkiezingen van donderdag een belangrijke stap waren in de richting van Amerikaanse terugtrekking.