Turkije krijgt pijpleiding Kaspische olie

De Amerikaanse president Clinton keek glimlachend toe hoe Turkije, Azerbeidzjan en Georgië donderdag tijdens de OVSE-top in Istanbul een akkoord tekenden....

De Verenigde Staten hebben hiermee een belangrijke slag gewonnen in het machtsspel om de Kaspische olievoorraad, en om invloed in de strategisch belangrijke Transkaukasus. De nieuwe pijpleiding, die van het Azerbeidzjaanse Bakoe door Georgië naar de Turkse havenplaats Ceyhan loopt, zal de Russische invloed in Centraal Azië verminderen en de positie van de trouwe NAVO-bondgenoot Turkije versterken.

De Kaspische olievoorraad wordt geschat op zeventig miljard vaten. Daarmee is die kleiner dan die in de Perzische Golf, maar groter dan die in de Noordzee.

Rusland heeft in de aanloop naar dit akkoord alles geprobeerd om Azerbeidzjan over te halen tot de aanleg van een olieleiding door Rusland, met een wijde boog om de opstandige republiek Tsjetsjenië heen. Zo beloofde Moskou de Armeense opstandelingen in Karabach niet langer te zullen steunen. Maar Azerbeidzjan, een republiek die etnisch en religieus veel meer verwant is aan Turkije, bleef de Russen afwijzen.

Niet iedereen in het Westen is enthousiast over het nieuwe akkoord. Sommige diplomaten vinden de nieuwe pijpleiding een onnodige provocatie aan het adres van Iran en Rusland, en vrezen dat Washington te weinig betrokken is bij de regio om in te grijpen als Rusland besluit zich tegen de aanleg te verzetten.

De kritiek komt niet alleen uit politieke, maar ook uit economische hoek. Westerse oliemaatschappijen betwijfelen of de pijpleiding rendabel wordt. Functionarissen van BP-Amoco, een van de actiefste maatschappijen in de Kaspische velden, hebben gewaarschuwd dat de ramingen van de olievoorraden wel eens te optimistisch kunnen zijn. Mogelijk zullen de velden maar 300 duizend vaten per dag kunnen produceren, ver onder de één miljoen vaten die nodig zijn om de leiding rendabel te maken.

Er is veel aan gelegen dat Kazachstan een groot deel van zijn olie via deze leiding zal transporteren. Kazachstan zegde donderdag in Istanbul 'een significante hoeveelheid olie' toe, maar wilde die belofte niet nader concretiseren.

Er bestond overigens al een alternatief voor de pijpleiding zoals die nu zal worden aangelegd: een leiding die loopt van Bakoe naar de Georgische Zwarte-Zeehaven Soepsa. Maar Turkije verzette zich tegen dat plan, omdat de kans op een milieuramp te groot geacht wordt als de olietankers door de smalle Bosporus in Istanbul moeten varen.

Hoe de financiering precies geregeld is, blijft onduidelijk. De Verenigde Staten hebben steun toegezegd, en een consortium van oliemaatschappijen (waaronder volgens Turkse bronnen BP, Shell, Texaco en Chevron) zal aan de constructie meewerken. Turkije heeft toegezegd eventuele meerkosten voor het gedeelte dat over Turks grondgebied loopt volledig voor zijn rekening te nemen. Het Turkse staatsbedrijf Botas krijgt de leiding over de bouw, die naar verwachting vijf jaar zal duren.