Musea in hele wereld hebben geroofde kunst aan de muur

Musea voor moderne kunst over de hele wereld hebben volgens de Engelse krant The Sunday Times werken in bezit die afkomstig zijn uit Duitse kunstcollecties die voor de Tweede Wereldoorlog door de nazi's werden geplunderd....

Van onze correspondent

Bert Wagendorp

LONDEN

De lijst met kunstwerken is door de weduwe van de kunsthandelaar Harry Fischer onlangs ter beschikking gesteld van het Londense Victoria en Albert Museum, samen met een donatie voor onderzoek. Op de lijst staan kunstwerken die de nazi's in de jaren dertig als 'gedegenereerde kunst' uit musea en privécollecties weghaalden.

Een deel van de kunstwerken werd vernietigd, een ander deel kwam terecht in reizende tentoonstellingen die het Duitse publiek in kennis moesten stellen van wat Entartete Kunst was. Rijksmaarschalk Hermann Goering kocht voor de oorlog al werken van Franz Marc, Van Gogh en Cézanne uit de gestolen schilderijenverzameling. Goerings collectie verdween in 1945 grotendeels.

In 1939 vond in Zwitserland een grote veiling plaats, georganiseerd door de Zwitserse tak van de kunsthandelaarsfamilie Fischer, waar een ander deel - duizenden schilderijen - door de nazi's op de markt werd gebracht.

Omdat de schilderijenverkoop uit morele overwegingen door de grote kunsthandelaars werd geboycot, waren de verkoopprijzen uitermate laag. Werken van kunstenaars als Cézanne, Van Gogh, Chagall, Picasso en Klee gingen voor bijna niets in andere handen over. Een Brusselse bankier kocht voor een paar pond Picasso's Acrobaat en Jonge Harlekijn, een werk dat in 1988 bij Christie's in Londen zestig miljoen opbracht.

Een ander geveild schilderij was het beroemde Het zieke meisje van de Noor Edvard Munch. Dat werd voor duizend Zwitserse franken verkocht aan de Noorse filantroop Thomas Olsen. Die schonk het later aan het Londense museum voor moderne kunst de Tate Gallery, waar het nu nog steeds hangt. Van de lange lijst bevinden zich verder schilderijen van Paul Klee, Emil Nolde en Otto Dix in Britse privé-verzamelingen.

De vergelijking van het Fischer-archief met de collecties van musea en particulieren in en buiten Groot-Brittannië zal nog vele maanden duren. De speurtocht is van belang voor Duitse musea die voor de oorlog van een deel van hun moderne kunstcollectie werden beroofd en voor particulieren die hetzelfde overkwam. Die kunnen mogelijk teruggave van de werken claimen.

Sue Barber, curator in het Victoria en Albert Museum, zei zondag dat de eerste bekendmaking van in Groot-Brittannië aanwezige gestolen kunstwerken 'nog maar de eerste is van vele schokgolven die door de openbaarmaking van het archief zullen ontstaan'.

Een woordvoerder van de Tate Gallery toonde zich zondag geschokt door de onthulling over de duistere herkomst van een van de meest populaire werken in zijn museum, Munchs Het zieke meisje. Hij sloot het afstaan van het werk uit, 'maar uitlenen is een mogelijkheid'. Tot 1992 was het Britse musea verboden kunstwerken te verkopen. De in dat jaar ingevoerde Museums and Galleries Act staat dat wel toe.