Te veel staatshoofden en te weinig politieke wil

Is de klimaattop mislukt of is er toch iets bereikt? Twee visies.

Het zijn twee mannen die zich al jaren zorgen maken over het klimaat, en in Kopenhagen lange uren maakten om de klimaattop zo goed mogelijk te volgen – en zelfs te beïnvloeden. Maar in de trein terug naar huis hebben Tweede Kamerlid Diederik Samsom (PvdA) en Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks) toch een verschillende mening over het bereikte resultaat.

Is dit waarvoor u naar Kopenhagen bent gekomen?

Samsom: ‘Ja en nee. Ik wilde een akkoord waar iedereen aan meedeed, en dat hebben we. De opwarming wordt beperkt tot 2 graden, en er is ook bijzonder veel geld gereserveerd voor de arme landen. Maar we wilden ook reductiedoelstellingen, afrekenbaar en ingebed in een juridisch raamwerk. Dat hebben we niet gekregen.’

Eickhout: ‘Absoluut niet. We wisten dat dit geen akkoord zou worden dat helemaal af zou zijn, maar we wilden drie dingen: de 2 graden, de reductiedoelen die daarbij horen en de financiering van ontwikkelingslanden. Die 2 graden staat erin, maar is heel vaag geformuleerd. De reductiedoelen zijn nog blanco. Die 100 miljard in 2020 is ook vaag geformuleerd – het zou best kunnen dat dat hele bedrag uit de markt moet komen, en dus onzeker is.’

Was dit de enige realistische uitkomst?

Samsom: ‘Kijk, 192 landen over zo’n complex onderwerp tot een vergelijk te laten komen – ik geef het je te doen. Sommige dingen hadden beter gekund. Als voorzitter Denemarken zich meer had toegelegd op goede relaties met de ontwikkelingslanden en beter op de hoogte was geweest van de procedures, was er meer haalbaar geweest. Ook was het onhandig dat de ministers zo vroeg kwamen en dat er zo veel staatshoofden waren. Toen de ministers arriveerden werden de ambtelijke onderhandelaars zenuwachtig, waardoor twee dagen verloren gingen. En de ministers zelf hebben weinig meer gedaan dan wachten op de regeringsleiders. Desondanks had een betere gang van zaken de uitkomst niet fundamenteel veranderd. Dit is de realiteit. De belangrijkste factor is toch politieke wil.’

Eickhout: ‘Was er meer haalbaar? Natuurlijk. We hebben geen stap vooruit, maar achteruit gezet. Vóór Kopenhagen zat er schot in de zaak. De VS en China hadden al reductietoezeggingen gedaan: de VS beloofden 4 procent minder uitstoot, China 40 procent minder intensiteit. De verwachting was dat ze, wanneer ze bij elkaar aan tafel werden gezet, nog wel verder zouden gaan. Maar in plaats daarvan zijn ze alleen maar dieper in hun loopgraven gaan zitten. Ze zijn verzand in machtspolitiek.’

Wie draagt de meeste schuld?

Samsom: ‘In zekere zin iedereen. Niemand heeft de gedurfde voorstellen gedaan die nodig waren. Maar toch wil ik een paar landen met name noemen. China: het was China dat de 2050-doelstelling schrapte en de tekst vervaagde. Helaas hebben de Chinezen hun positieve invloed in de aanloop naar de conferentie niet willen doorzetten op de conferentie zelf. Soedan: Lumumba di-Aping heeft een heel kwalijke rol gespeeld, als voorzitter van de G77 van ontwikkelingslanden. Hij heeft niets gedaan wat in het belang was van de mensen die hij vertegenwoordigde. Het blijft razernijwekkend om Soedan te horen praten over democratie en transparantie. Europa: heeft de nieuwe verhouding tussen arm en rijk onderschat. Het lag niet aan ons, maar de oplossing lag wel bij ons. En de VS hebben onderschat dat de wereld veranderd is, de afgelopen acht jaar, terwijl Bush niet oplette. Die persconferentie van Obama heeft ontzettend veel kwaad bloed gezet. Het was niet zijn akkoord.’

Eickhout: ‘De VS hebben dit verpest. Door hun arrogante optreden is het zwakke akkoord, na Obama’s vertrek, door China nog verder afgezwakt. Nu dat legally binding eruit is gesneden, is er weinig over.’

Hoe nu verder?

Samsom: ‘We mogen niet te cynisch zeggen dat het is mislukt. We moeten verder. Straks gaan alle landen hun percentages noemen, en dan worden de onderhandelingen tenminste weer inhoudelijk. We moeten ervoor zorgen dat we het zicht op die 2 graden niet verliezen, en we moeten dat legally binding terugklauwen.’

Eickhout: ‘Straks moeten de landen hun percentages gaan noemen, wat eigenlijk in Kopenhagen had moeten gebeuren. Als iedereen straks een envelopje met een getal instuurt, hoe ga je er dan over onderhandelen? Hoe krijg je die percentages omhoog? Dat gaat dus pas in Mexico gebeuren. Als het gebeurt. We zijn straks gewoon een jaar verder.’