Diepe crisis drijft Ieren richting ‘ja’

Ierland bepaalt vandaag de toekomst van de EU met een nieuw referendum over het Verdrag van Lissabon. De ingestorte economie domineert.

De op een na grootste stad van Ierland, Cork, heeft de reputatie een rebels oord te zijn. Bovendien is er hevige rivaliteit met hoofdstad Dublin. Corkonians laten zich niet graag de wet voorschrijven – ‘volksrepubliek Cork’ is een gevleugelde term.

Net als de andere Ieren zijn ze de laatste maanden bestookt met het advies nu wél in te stemmen met het Verdrag van Lissabon. De Europese grondwet werd vorig jaar in een referendum verworpen, waardoor een crisis ontstond.

Belediging

Vandaag moeten de Ieren zich opnieuw uitspreken. Een belediging, aldus sommigen: het verdrag is immers onveranderd. Wel kreeg Ierland op punten toezeggingen. De abortuswetgeving, neutraliteit en lage winstbelasting zijn veilig. Verder is behoud van de eigen eurocommissaris beloofd.

In de slotfase van de campagne vlogen de vonken eraf. In Cork zijn deze week honderden borden en vlaggen van het ‘ja’-kamp vernield of gestolen. In de landelijke politiek werd met modder gegooid.

Zo zou zakenman Declan Ganley, het gezicht van de tegenstanders, geld hebben gekregen van een Londens hedgefonds. Dat speculeerde op een neergang van de Ierse economie. Omgekeerd wordt de EU beticht van ongeoorloofde inmenging in de campagne.

Kabaal

‘Veel kabaal, maar waarom zou ik eigenlijk stemmen?’, zegt Sean (45), een buschauffeur uit Cork die vorige keer ‘nee’ koos. ‘Dan komen ze gewoon voor de derde maal met dat verdrag aan. Bovendien zitten we in een diepe recessie. Binnenkort heb ik nog maar twee dagen werk. Mensen hebben wel wat anders aan hun hoofd.’

Toch leggen veel Ieren een verband tussen de malaise en het referendum. Over abortus of Brussel spreekt bijna niemand; de crisis, die Ierland als een mokerslag heeft getroffen, is het gesprek van de dag. Er wordt hard bezuinigd. Dinsdag bleek dat de helft van de rechters vrijwillig salaris inlevert om een steentje bij te dragen.

Impopulair

Het kabinet van premier Cowen is zeer impopulair, ook in de bijna stilgevallen haven van Cork. ‘Ik ga tegen stemmen, puur om de regering te straffen’, zegt Mike O’Regan (44), werkzaam bij een kraanbedrijf. ‘Zij hebben alles op zijn beloop gelaten. Wíj moeten elke cent van een lening terugbetalen, terwijl ze bankiers en projectontwikkelaars nu uitkopen.’

Hij wijst op het ‘Elysium’ in de verte, een vorig jaar voltooide toren die nu het hoogste gebouw van Ierland is. De 211 luxeappartementen staan goeddeels leeg. Dat geldt ook voor de bijbehorende kantoren, op een filiaal van de Nederlandse Rabobank na.

Huizenbubbel

Het project staat symbool voor de Ierse huizenbubbel. Dankzij lage rente en gestegen inkomens sloegen Ieren massaal aan het bouwen en speculeren, zonder te bedenken of al die huizen wel nodig waren. Van de Ierse bouwvakkers verloor al 40 procent zijn baan.

Juist daarom moet Ierland de EU nu innig omarmen, vinden veel anderen. ‘Onze welvaartssprong is een grote illusie gebleken. Ierland is failliet’, zegt Billy Barry, die de weegbrug bemant op een kade.

‘We zijn een eilandje, 4 miljoen Ieren tussen 500 miljoen Europeanen. We moeten Europa te vriend te houden.’ Dat geldt ook voor Amerikaanse bedrijven, de grootste investeerders in Ierland. Die komen ‘niet omdat we zulke aardige, Guinness drinkende kabouters zijn, maar om de lage belasting en onze deelname aan de euro’.

Viagra

Bedrijven uit de VS, waaronder farmagigant Pfizer, hebben gewaarschuwd dat een nieuw ‘nee’ Ierse banen zal kosten. In Cork zijn dat dreigementen die tellen – het belangrijkste exportproduct is Pfizers erectiepil Viagra.

Ook in het dwarse Cork lijkt het ‘ja-kamp’ daarom ditmaal de overhand te hebben. Garanties biedt dat niet. Vorige keer smolt de voorsprong in de laatste dagen geheel weg. Het aantal kiezers dat nog niet heeft beslist, is groot. ‘Van alle kanten wordt me verteld dat ik voor het verdrag moet zijn’, zegt Amy O’Connor, een 24-jarige secretaresse. ‘Maar ik vertrouw het gewoon nog steeds niet.’

Onwaarheden

De nee-campagne, die naast Ganley’s organisatie Libertas bestaat uit kleine linkse partijen, speelt hier handig op in. Soms door het verspreiden van onwaarheden, bijvoorbeeld door te zeggen dat het Ierse minimumloon zal worden afgeschaft.

De voorstanders genieten daarentegen steun van grote Ierse namen als U2 en Ryanair. De baas van de luchtvaartmaatschappij vergeleek Ierland vorig jaar nog met Zimbabwe, omdat kiezers worden gedwongen tweemaal te stemmen, en hun ‘nee’ niet is gerespecteerd. Sindsdien gaf hij echter duizenden gratis tickets weg aan campagnevoerders voor Lissabon.