Saharalanden gaan zonnestralen exporteren

In Noord-Afrika moet een park zonnecollectoren komen dat de EU stroom levert. Critici zien slechts problemen.

Duurzame energie, een effectieve strijd tegen klimaatverandering en minder afhankelijkheid van onbetrouwbare energiebronnen als die in Rusland of het Midden-Oosten. Het zijn een paar van de gedachten achter een ambitieus plan om zonne-energie uit de Sahara om te zetten in stroomvoorziening voor Europa.

Desertec, een consortium van met name Duitse bedrijven, maakte deze week bekend dat het ervan gaat komen. In het noorden van Afrika, en later ook in het Midden-Oosten, worden parabolische spiegels geplaatst, die zonnestralen concentreren waaruit elektriciteit moet ontstaan.

Het idee lijkt voor de hand te liggen. De Sahara ontvangt in een uur tijd meer energie dan heel Europa in een jaar verbruikt. Desertec wil in 2050 circa 15 procent van de stroom voor Europa hiervandaan laten komen.

De kosten van het project zijn geschat op 400 miljard euro. Tegenstanders menen dat, als het er vanwege alle technische problemen al van komt, het werkelijke bedrag vele malen hoger zal liggen. Maar zeker zo belangrijk is de vraag of Afrika deze stroom voor Europa wel mogelijk zal maken.

Het plan is om ook de landen in de Maghreb te laten profiteren van de opgewekte energie. ‘Marokko gebruikt slechts 1 procent van de hoeveelheid energie in Europa’, aldus Said Mouline, hoofd van het Marokkaanse agentschap voor hernieuwbare energie. ‘We zouden genoeg energie genereren voor onszelf en voor export in de komende honderd jaar.’

Maar om het zonneproject te doen slagen, is behalve samenwerking tussen Europa en Afrika ook samenwerking tussen Afrikaanse landen onderling nodig. Dan hebben bijvoorbeeld Marokko en buurland Algerije een probleem: hun grens is, na een bomaanslag in Marokko, al jaren gesloten.

Maar een mogelijk nog groter probleem vormen de mensen die vlakbij de op te wekken zonne-energie hun leefomgeving hebben. En dat probleem doet zich vrijwel overal in Afrika voor, zodra een nieuwe energiebron is aangeboord. Soms zelfs voordat een eerste stap is gezet.

Zo zou een Chinees bedrijf onlangs in Isiolo, in het noorden van Kenia, een begin maken met het boren naar olie. Het moest een vrolijke plechtigheid worden. Maar het feest werd verplaatst naar de hoofdstad Nairobi, omdat rond Isiolo de lokale bevolking protest aantekende: ‘Waar zijn voor ons de banen, wie krijgt het geld, en wat betekent het voor ons leefmilieu?’

Dergelijke geluiden zullen in de dunbevolkte Sahara ongetwijfeld ook klinken. Technici menen dat de parabolische spiegels kunnen lijden onder de zandstormen. Daarna dienen zij dus schoongespoeld te worden. Maar het water dat daarvoor nodig is, kan vervolgens niet meer gebruikt worden door nomaden en hun vee.

Een andere zaak is de kwetsbaarheid van de installaties voor aanslagen, juist in een gebied waar zo weinig mensen wonen en controle dus moeilijk is. De VS trainen al jaren Afrikaanse militairen in Sahara- en Sahellanden, bevreesd als zij zijn voor islamitische terroristen.

Dat aanslagen mogelijk zijn, is in het verleden elders in Afrika al meer dan genoeg gebleken. Ten tijde van de strijd tussen Noord- en Zuid-Soedan was de oliepijp vanuit het zuiden naar de havenplaats Port Sudan in het noorden een geliefd doelwit voor het toenmalige rebellenleger SPLM.

En ondanks akkoorden en wapeninzamelingen is het nog veel te vroeg om te denken dat in de Nigerdelta, de olierijke provincies in het zuiden van Nigeria, de opstand ten einde is gekomen. Ook daar heet het belangrijkste bezwaar van de plaatselijke bevolking te zijn dat zij te weinig van de energieopbrengsten profiteert.

Voor het zonneproject van Desertec valt de grootste winst te maken in Algerije, dat immers over de meeste woestijn beschikt. Maar juist Algerije worstelt nog altijd met moslimrebellen. Bovendien eist de regering, aldus energieminister Chakib Chelil, dat Algerijnse bedrijven kunnen meedoen en dat westerse technologie ook voor Afrika beschikbaar komt. In een ideale wereld zou dat kunnen – het soort wereld dat in de woestijnlanden van Afrika evenmin bestaat als elders op het continent.

Niettemin gaat Desertec ervan uit dat de eerste door de zon opgewekte Sahara-stroom over een jaar of zes in Europa te vinden zal zijn.