Zelfs in de biechtstoel waren dove leerlingen niet veilig

Over seksueel misbruik door geestelijken werd in Italië nooit openlijk gesproken. Dat is langzaam aan het veranderen. ‘Toen begon de bisschop mij te betasten.’

Het gebeurde avond aan avond. Soms in de slaapkamer van de priester, soms in de badkamer, soms zelfs in de biechtstoel. Toen Alessandro Vantini (59) als jongen op een katholieke dovenschool zat, misbruikten priesters hem zo vaak dat het voelde ‘alsof ik dood was’.

Dit jaar deden Vantini en tientallen andere voormalige scholieren iets dat in Italië zeer ongewoon is: ze traden naar buiten met de beschuldiging dat ze in het verleden zijn gedwongen seks te bedrijven met priesters.

In Italië, waar de kerk nog een door de bevolking gerespecteerd instituut is, was seksueel misbruik door geestelijken decennialang met zwijgzaamheid omgeven. Maar nu komt in ‘de achtertuin van het Vaticaan’ een beweging op gang om dit wangedrag aan de kaak te stellen.

Het persbureau Associated Press (AP) inventariseerde 73 gevallen van verondersteld seksueel misbruik door priesters, waarbij meer dan 235 slachtoffers zijn betrokken. De informatie is afkomstig uit mediaberichtgeving, van websites en blogs van slachtoffers. Bijna alle zaken zijn de afgelopen zeven jaar – na de publiciteit over een schandaal met een priester in de VS – in de openbaarheid gekomen.

Het aantal gevallen in Italië is beperkt in vergelijking tot de honderden rechtszaken die in de VS en Ierland worden gevoerd. In Italië hoefde de katholieke kerk tot nu toe slechts enkele honderdduizenden euro’s schadevergoeding te betalen aan slachtoffers. In de VS en Ierland liggen die bedragen aanzienlijk hoger: respectievelijk 1,6 miljard en 1 miljard euro.

Maar in een land waar een decennium geleden berichten over misbruik door geestelijken nog vrijwel onbekend waren, zijn het opmerkelijke cijfers. Mogelijk zijn de gerapporteerde gevallen slechts het topje van de ijsberg.

Er tekent zich een patroon af dat ook al bij de Amerikaanse en Ierse schandalen zichtbaar is geworden: geestelijken vergrijpen zich aan arme, geestelijk of lichamelijk gehandicapte of verslaafde jongeren die aan hun zorgen zijn toevertrouwd. Het spraakgebrek van veel doven maakte het bijvoorbeeld makkelijk het zwijgen van slachtoffers af te dwingen.

Weinigen in Italië durven kritiek te leveren op de kerk. Bovendien kent Italië nog een zekere preutsheid. Men praat niet vrijelijk over seks, laat staan over seks van priesters met kinderen.

67 ex-leerlingen van het doveninstituut Antonio Provolo in Verona verbraken het stilzwijgen en tekenden een verklaring waarin staat dat seksueel misbruik, pedofilie en lijfstraffen vanaf de jaren vijftig tot de jaren tachtig voorkwamen op deze school.

Ook Alessandro Vantini sprak na lang zwijgen: ‘Hoe kon ik mijn vader vertellen dat een priester seks met mij had gehad? Je kon het niet tegen je ouders vertellen, want dan zouden de priesters je slaan.’

Vantini zegt dat hij last heeft van nervositeit sinds hij werd verkracht door een priester. Hij noemt twee geestelijken en twee lekenbroeders, maar wil niet dat hun namen worden gepubliceerd, uit vrees voor juridische stappen – drie van de genoemde mannen zijn nog in leven.

‘Tot mijn 30ste leed ik aan depressies’, vertelt Vantini, die het doveninstituut bezocht van zijn 6de tot zijn 19de. ‘Mijn vrouw zei dat het goed was als ik erover zou praten, om die last op mijn schouders kwijt te raken.’

Gianni Bisoli (60), een vroegere schoolkameraad van Vantini, beschuldigt zestien priesters en lekenbroeders ervan dat ze hem penetreerden, en tot orale seks en masturbatie dwongen. Ook de inmiddels overleden bisschop van Verona, Giuseppe Carraro, die in aanmerking komt voor zaligverklaring, zou hem een aantal keren hebben misbruikt.

Bisoli herinnert zich hoe hij naar de bisschop werd gebracht. ‘De bisschop begon me te betasten. Ik wilde niet, maar hij ging door.’ Hij vertelt dat de bisschop hem probeerde te penetreren met een banaan en dat hij dat een keer deed met zijn vinger. Om rustig te worden kreeg hij snoep of geld voor een ijsje.

De huidige bisschop van Verona, Giuseppe Zenti, beschuldigde de oud-leerlingen van Provolo er aanvankelijk van dat ze valse verklaringen hadden afgelegd. Maar nadat een van de beschuldigde geestelijken had toegegeven dat hij seksuele relaties had gehad met leerlingen, gaf Zenti opdracht tot een intern onderzoek.

Maar tijdens het onderzoek is geen van de slachtoffers gehoord en zijn slechts verklaringen afgenomen van leden van de congregatie en van ander schoolpersoneel. Enkele gevallen van misbruik zijn toegegeven, maar dat is slechts een fractie van alle beschuldigingen. Twee priesters in opleiding en een lekenbroeder zijn ontslagen. Bisschop Carraro is vrijgepleit.