Spanning tussen Polen en Rusland over herdenking WO II

De herdenking van het begin van de Tweede Wereldoorlog, dinsdag precies zeventig jaar geleden, brengt de spanningen tussen Polen en Rusland over het verleden weer aan het licht. De Polen hopen op excuses van de Russische premier Poetin, maar die komen er naar verwachting niet.

De herdenking begon om kwart voor vijf dinsdagochtend op Westerplatte. Precies zeventig jaar eerder vielen Duitse soldaten het Poolse fort Westerplatte aan, vlakbij Gdansk. Maar alle aandacht ging uit de internationale herdenkingsceremonie dinsdagnamiddag, waar naast premier Jan-Peter Balkenende, de premiers van Frankrijk, Italië, Oekraïne en Zweden ook de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Russische premier Vladimir Poetin aanwezig zijn.

Daarmee herdenken voormalige vijanden en geallieerden gezamenlijk de bloedige oorlog, die in Polen alleen al aan 6 miljoen mensen het leven kostte. Maar probleemloos is die gezamenlijke herdenking niet. Met de Duitse bondskanselier, die meermaals haar excuses heeft aangeboden voor de rol van haar land in WO II, hebben de Polen geen problemen. Wel moeite met de Russische premier, die geen excuses heeft gemaakt voor de rol van de Sovjets in WO II en ook aangaf dat niet te zullen doen.

Wie de schuldige en wie het slachtoffer
Tijdens de nachtelijke ceremonie op Westerplatte was het dan ook duidelijk tot wie de Poolse premier Tusk zich richtte, toen hij zei: 'We komen hier samen om te gedenken we de oorlog is begonnen, wie de schuldige was, wie de uitvoerder in deze oorlog was, en wie het slachtoffer van deze agressie was. Wij Polen weten dat zonder oprecht gedenken en de waarheid, noch Polen, noch Europa, noch de wereld ooit veilig zal zijn.'

President Kaczynski was nog minder omfloerst, toen zijn lof uitsprak voor 'alle soldaten die in de Tweede Wereldoorlog vochten tegen het Duitse nationaal-socialisme en het bolsjevistische totalitarisme'. Niet toevallig noemde hij hen in één zin. De Polen vinden dat Duitsland en Rusland de verantwoordelijkheid voor het begin van de oorlog in gelijke mate delen. Josef Stalin tekende in 1939 immers een non-agressiepact met nazi-Duitsland, dat de weg opende voor de invasie in Polen en de Tweede Wereldoorlog. Ook viel het Rode Leger op 17 september 1939 Oost-Polen binnen, 'wat Polen als een dolkstoot in de rug ervaarde', aldus Kaczynski dinsdagochtend.

De Russische premier Poetin zei eerder niet van zins te zijn excuses te maken voor de Russische rol in de oorlog. De Russen benadrukken liever hun rol bij de overwinning op Hitler in 1945.

Open brief
Poetin publiceerde maandag in de Poolse krant Gazeta Wyborcza een open brief waarin hij het niet-aanvalspact tussen Hitler en Stalin weliswaar 'onaanvaardbaar' noemt, maar ook stelt dat dit pact beoordeeld moet worden in de context van de weigering van westerse landen om nazi-Duitsland aan te pakken.

In de open brief roept Poetin de Polen op de historische grieven van zich af te zetten, in de hoop dat de Russisch-Poolse verhouding 'vroeger of later een net zo hoog niveau van echt partnerschap zal bereiken' als die tussen Rusland en Duitsland.